PRAUST, poszukiwania obozu i informacji o Luftwaffe

Polecany

Strona, na którą trafiłeś, powstała w wyniku poszukiwań informacji o poniemieckim hangarze, który znajdował się w Pruszczu Gdańskim. Zagłębiając się w tych poszukiwaniach, starając się dotrzeć do wszelkich możliwych źródeł, natrafiałem na różne ciekawe informacje dotyczące historii Pruszcza i regionu. Wszystkim, o czym udało mi się dowiedzieć i wszystkimi zebranymi materiałami postanowiłem się podzielić. Stąd pomysł na blog.
Znajdziesz tu głównie ciekawostki związane z lotniskiem i historią lotnictwa w Pruszczu Gdańskim i w innych, pobliskich miejscowościach. Interesowałem się również obozami zagłady, które znajdowały się na tych terenach. Tak naprawdę blog ciągle się rozwija, staram się, aby pojawiały się tu ciekawe opowieści dotyczące historii bliskiego mi regionu.
Dziękuję za odwiedzenie mojej strony. Mam nadzieję, że to, o czym przeczytałeś na tej stronie, było interesujące.
Jeżeli natomiast jesteś w posiadaniu starych zdjęć, pamiątek z Pruszcza i okolic lub możesz podzielić się jakimiś ciekawymi historiami, skontaktuj się ze mną. Utrwalmy historię i przekażmy ją dalej.
praust@poczta.fm

PRAUST / Pruszcz Gdański

Notatka w fazie rozwojowej, dotycząca fragmentu z życia miasta, terroru wojennego oraz fragmentu po 1945 r.

„Naród, który nie szanuje swej przeszłości nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości.”
-Józef Klemens Piłsudski

Pruszcz Gdański cześć zachodnia

Praust -Pruszcz wschodni,centrum

Praust -Pruszcz wschodni,centrum

Pruszcz Gdański cześć Wschodnia

Pruszcz Gdański cześć Wschodnia

Pruszcz Gdański cześć Wschodnia

W lipcu 1944 r. na terenie lotniska wojskowego w Pruszczu Gdańskim naziści utworzyli podobóz KL Stutthof, w języku niemieckim zwany
Aussenarbeitslager Praust bei Danzig, Lager Kochstedt

Tereny lotniska (lotnisko było w Pruszczu Gdańskim oraz w Cieplewie )

Tereny lotniska Praust

Tereny lotniska Praust

Tereny obozowisk Praust i inne w okolicy

 Tereny obozowisk Praust i inne w okolicy


Tereny obozowisk Praust i inne w okolicy

PRAUST
1 Juszkowo/ Gischkau -miejscowość wypoczynkowa wyższych ranga oficerów
2 Cukrownia – Zuckerfabrik Praust(więźniowie z Potulic oraz żołnierze francuscy,angielscy)
3 Obóz do prac nad lotniskiem wojskowym Aussenarbeitslager. Praust bei Danzig Lager Kochstedt
4 Obóz kolejowy podawany jako Rusocin
(praktycznie końcówka Praust -rejon ulicy Sikorskiego , Cechowa(tory kolejowe ) Aussenarbeitslager Russoschin
5 Roszkowo /Rostau- folwarki Kocha ,obozy pracy przymusowej- powyżej kółka nr 5 znajdował się także obóz woyanover viertel, prace nad berlinką
6 Cieplewo – Zipplau -koncentracja wojsk Luftwaffe ,więźniowie wykorzystywani do prac

Istniały także obózy (!!) pracy przymusowej (1940)
RABLager Praust – przymusowy obóz pracy dla Żydów w Pruszczu Gdańskim od 39`/1940 r

Obóz Praust

Obóz Praust

Obóz Praust

1 Rejon obozu pracy Rusocin( Aussenarbeitslager Russoschin)
-naprawa torów kolejowych.
Posiłkując się szkicem obozowym ,prawdopodobne miejsce prowadzenia lini
wąskotorowej.Nie ma potwierdzenia w mapie z przelotu wojsk alianckich nad tym terenem.
Na pewno funkcjonowały tory i dworzec na wysokości obecnych garaży na terenie Komarowa

2 Wejście na teren obozu,ówczesna brama wojskowa

3 Pozostałości po bunkrze (spór o gazowanie w tym miejscu ludzi,nie potwierdzony przez muzeum Stutthof)
Obecnie poza terenem ale w obrębie miejsca pamięci.Urzad Miasta na 09.2015 chce zamurować ten budynek

4 Miejsca baraków dla ludzi ok 500-900 osób
ilość osób w barakach 100-200 .Na całym terenie około 30 !! budynków obozowych
Znajduje się tu także basen poobozowy ,po wojnie ppoż

5 Stary hangar lotniczy. Ilość 1 do znalezionych informacji – 2 takie jednostki
Średni hangar na terenie Cieplewa gdzie dostrzeżono 19 samolotów ME 110

6 Folwarki Kocha oraz teren pracy przymusowej

7 Pałacyk Kocha

Brama jednostki wojskowej na ulicy Powstańców Warszawy

Brama wjazdowa jednostki wojskowej

Brama wjazdowa jednostki wojskowej

Barak obozowy w Stuthoff

Barak obozowy Stuthoff

Barak obozowy Stuthoff

Szkic obozowy wykonany przez ocalała więźniarkę obozu

Szkic obozowy wykonany przez ocalała więźniarkę obozu

Szkic obozowy wykonany przez ocalała więźniarkę obozu

Aussenarbeitslager. Praust bei Danzig Lager Kochsted
Jego komendantem mianowano SS-Hauptscharfuhrera Otto Willego Bergera.

Otto Berger

Otto Berger

Na początku do podobozu w Pruszczu Gdańskim naziści skierowali około pół tysiąca węgierskich Żydówek.
Po kilkunastu dniach z tej grupy wymieniono około 40 kobiet. W dniu 6 sierpnia 1944 r.do podobozu dotarła kolejna grupa około 300 żydowskich więźniarek, pochodzących m. in. z Austrii, Czech, Niemiec i Słowacji.
Osadzone w obozie kobiety były zmuszane do robót budowlanych i porządkowych na terenie lotniska.

Niemiecki hangar lotniczy

Niemiecki hangar lotniczy

Niemiecki hangar lotniczy

Nadzór nad nimi sprawowali żołnierze z SS-Wachtbatalion i Wehrmachts-Ausbildungs-Batalion. Dzień rozpoczynał się pobudką o godz. 5.00 i zwołaniem na apel. Po śniadaniu złożonym z kromki chleba i kubka gorącej wody, więźniarki były prowadzone na miejsce pracy. Warunki wykonywania pracy były uzależnione od zmiany strażników. Wielu z nich wymagało wytężonej pracy, jednocześnie psychicznie dręcząc kobiety. Zdarzały się przypadki pozorowanych egzekucji, w czasie których kobiety ustawiano nad rowem rzekomo z zamiarem rozstrzelania i następnie pozwalano wrócić na stanowiska pracy. Podobnie jak w innych obozach, także w Pruszczu Gdańskim dużym problemem był brak odpowiedniej odzieży, chroniącej przed warunkami atmosferycznymi.

Od stycznia 1945 r. podobóz w Pruszczu Gdańskim stał się punktem tranzytowym dla setek więźniów, ewakuowanych z innych filii KL Stutthof. Na początku lutego do Pruszcza Gdańskiego dotarła grupa więźniów, prowadzonych od trzech tygodni z obozu w Jajkowie. W wyniku wycieńczenia, chorób i ciężkich warunków atmosferycznych, wielu zakwaterowanych w Pruszczu Gd. więźniów umierało.

Osadzona w Pruszczu Gdańskim Miriam Ejszyszok w relacji spisanej po wyzwoleniu zeznała: „Ludzie zaczęli padać jak muchy. Codziennie wywożono z obozu duże sanie załadowane trupami”. W tym samym czasie do podobozu trafiły więźniarki z Cieszyn. Po ich przybyciu do Pruszcza Gdańskiego, Niemcy po selekcji zamordowali nieustaloną liczbę kobiet.

Rankiem 23 marca 1945 r. strażnicy opuścili obóz. Kilkanaście godzin później podobóz został wyzwolony przez Armię Radziecką

Marsz Śmierci:
http://www.rodzinaoswiecimska.pl/vii-marsz-i-rejs-smierci-kl-stutthof/

Marsz Smierci

Marsz Smierci

Z historii kościoła :

Od dnia 1 września 1939 roku w Pruszczu niszczono wszystko, co polskie:
zdemolowano polską szkołę i ochronkę, aresztowano polskich kolejarzy i
działaczy polskich organizacji.
W niemieckiej szkole hitlerowcy urządzili
tymczasowe więzienie dla aresztowanych Polaków z Pruszcza i okolicznych wsi.
Wielu mieszkańców Pruszcza trafiło do obozów w Stuthofie, Sachsenhausen i do
Oświęcimia.
W październiku 1939 roku Niemcy rozpoczęli wysiedlenie rodzin polskich
z terenu byłego Wolnego Miasta Gdańska, ponieważ Gdańsk i okolice miały być
„czysto niemieckie”.
Los ten spotkał również Polaków mieszkających w Pruszczu,
zwłaszcza rodziny kolejarzy wcześniej aresztowanych.
Dnia 21 listopada 1939 roku przeprowadzono taką akcje w Pruszczu,
Trąbkach i Ełganowie.
Kościół katolicki dzielił losy ogółu Polaków, traktowanych w
szczególności przez niemiecki rasizm-jak i ogół Słowian, nie mówiąc już o
Żydach-jako rasie niższej.
Toteż mimo trudnych doświadczeń na całym obszarze
państwa już od września 1939 roku najcięższy był los Kościoła na ziemiach
włączonych jesienią tegoż roku do Rzeszy, zwłaszcza zaś na Pomorzu i tak
zwanym kraju Warty.
Celem konsekwentnie i z brutalną bezwzględnością realizowanym stała się zupełna germanizacja Kościoła.
Tu rozdzielono bardzo ściśle katolików na Kościół niemiecki i polski;
niemiecki, bynajmniej nie popierany przez władze, borykał się cały czas z brakiem kapłanów i świątyń;
polski zredukowano do tego stopnia, że w końcu na miejsce dawnych tysiąca
siedmiuset świątyń i kaplic czynnych było zaledwie około sześćdziesięciu, spośród
zaś około dwóch tysięcy czterystu kapłanów w roku 1939 funkcje duszpasterskie
w bardzo ograniczonych rozmiarach mogło spełniać w 1944 roku tylko około
sześćdziesięciu.

Ze wszystkich biskupów polskich w „Rzeszy” pozostał na miejscu, w
areszcie domowym, jedynie biskup Walenty Dymek w Poznaniu.
Trzech biskupów, wiekowy Antoni Julian Nowowiejski, ordynariusz płocki, jego sufragan Leon Wetmański i sufragan włocławski Michał Kozal zostali zamordowani w
obozach koncentracyjnych.
Sufragan chełmiński Konstanty Dominik zmarł w Gdańsku, wygnany ze swojej diecezji i stale inwigilowany przez gestapo

W Pruszczu w okresie II Wojny Światowej istniały podobozy, obozu
koncentracyjnego Stutthof. Latem 1944 roku hitlerowcy założyli dwa kobiece
podobozy żydowskie.

Pruszcz otrzymał prawa miejskie w czasie ostatniej wojny, kiedy 1
kwietnia 1942 roku przyłączono go do Gdańska na mocy dekretu A. Hitlera z dnia
8 października 1939 roku40.
Latem 1944 roku hitlerowcy założyli dwa podobozy:
Aussenarbeitslagre Kochstedt założony 7 lipca 1944, a zlikwidowany w lutym
1945 roku, łącznie pracowało tu 1500 Żydówek przy budowie lotniska.

Aussenarbeitslager Russoschin bei Praust powstał 13 września 1944 roku, a
zlikwidowano go oficjalnie 12 lutego 1945 roku-więźniarki pracowały na kolei.


POMNIK POLEGŁYM W OBOZIE PRAUST

POMNIK POLEGŁYM W OBOZIE PRAUST

POMNIK POLEGŁYM W OBOZIE PRAUST

Pozostałości bunkra obozowego

Pozostałości bunkra obozowego

Pozostałości bunkra obozowego

Pozostałości bunkra obozowego

Dnia 23 marca 1945 roku 2 Armia Uderzeniowa II Frontu Białoruskiego
wyzwoliła Pruszcz. Niemcy wysadzili wszystkie mosty na Raduni i jej kanał oraz
obiekty przemysłowe z cukrownią na czele.
Na ulicy Zastawnej znajduje się
obelisk i cmentarz z 2367 grobami żołnierzy Armii Czerwonej poległych w
walkach o wyzwolenie terenów powiatu pruszczańskiego.

Filie obozu koncentracyjnego Stutthof w latach 1939-1945

Filia zaczęła funkcjonować już z dniem 7 lipca 1944 r..

Był to pierwszy obóz z więźniami żydowskimi powołany w rozkazie specjalnym komendanta obozu Stutthof cztery dni wcześniej (Sonderbefehl über die Einrichtung des Aussenarbeitslagers Praust). Wybrano do niego Żydówki węgierskie przybyłe do KL Stutthof z KL Auschwitz 29 czerwca 1944 r.
Na teren lotniska wojskowego (Flugplatz der Luftwaffe)

Najstarsze zdjęcie lotniska w Pruszczu.Podpisane jako polne lotnisko w Praust

polne lotnisko w Praust

polne lotnisko w Praust

znajdującego się przy drodze (Werdestrasse) do wsi Kochstedt w pobliżu Praust  skierowano 500 kobiet żydowskich. Do ich zadań należały prace budowlane i porządkowe. Stan obozu podwyższono 6 sierpnia 1944 r. o kolejne 300 osób przebywające wcześniej w Terezinie (Czechy) i obozie familijnym w Auschwitz.

 

Słup oświetleniowy

Słup oświetleniowy

,prawdopodobnie „pamiętający” tamte czasy :

Stanowisko komendanta obozu pełnił SS-Hauptsturmführer Otto Berger.
Oddział wartowniczy składał się z 7 esesmanów z SS-Wachbataillon oraz 7 z Wehrmachts-Ausbildung-Bataillon rekrutujących się z niezdolnych do służby frontowej żołnierzy Wehrmachtu (od 6 lipca 1944r. zostali włączeni do nowo utworzonego II SS-Wachbataillon KL Stutthof, a od 6 września 1944 r. po rozwiązaniu batalionu przeniesiono ich do kompanii wartowniczych 1-3).
Po powiększeniu stanu osobowego więźniów skierowano dodatkowo do załogi obozu 6 kolejnych esesmanów i kilka nadzorczyń SS.
Niektóre z nich przybyły z transportami więźniów z innych obozów koncentracyjnych, pozostałe rekrutowały się z naboru przeprowadzonego przez gdański urząd pracy.
Po specjalnym przeszkoleniu przeprowadzonym na terenie obozu Stutthof, zostały skierowane do służby wartowniczej na terenie obozu macierzystego i filii.
W jednym z nich zorganizowanym pod koniec października 1944 r. wzięło udział 60 kobiet, siedem z nich skierowano później do Aussenarbeitslager Praust.

Już po trzech tygodniach po utworzeniu filii, 25 lipca 1944 r., do obozu głównego odesłano 40 najsłabszych więźniarek.
W ich miejsce skierowano tego samego dnia do Pruszcza taką samą grupę.
Razem z nią przybyły do obozu dwie nadzorczynie SS,
Emilie Macha i Anni Schabert przeniesione z KL Kauen.

Więźniarki zakwaterowano na terenie lotniska w trzech drewnianych barakach
(Lager Kochstedt).

Prawdopodobnie odrestaurowane baraki obozowe jako budynki mieszkalne

odrestaurowane baraki obozowe

odrestaurowane baraki obozowe

Pobudka rozpoczynała się o 5 rano. Każdy dzień rozpoczynano apelem trwającym czasami 15, a nieraz nawet 60 minut. Po krótkim śniadaniu rozpoczynał się wymarsz do pracy w kierunku pagórkowatego terenu w pobliżu lotniska, który więźniarki miały za zadanie wyrównać. Prace nadzorowało kilka firm budowlanych (Kieferling, Metzger u. Co.).Stosunek esesmanów do więźniarek różnił się w zależności od przydzielonych im wartowników. Niektórzy esesmani pozostawiali im dużo swobody w ciągu dnia (tolerowali na przykład wyrywanie z pola rzepy, inni nie pozwalali nawet na najmniejszą chwilę odpoczynku, a jeszcze inni szukali okazji do szykanowania więźniów.

Ulubioną szykaną stosowaną wobec kobiet na terenie obozu było spędzanie je do rowu z wycelowanymi w ich stronę karabinami gotowymi do oddania strzałów.

Pozostałości po obozowym basenie ,po wojnie basen przeciwpożarowy :

Obozowy basen

Obozowy basen

Aprowizacją załogi i więźniów zajmowała się kuchnia zorganizowana przez kierownictwo filii przy pomocy odpowiedzialnego za stan wyżywienia podoficera ze sztabu komendantury KL Stutthof. Racje żywnościowe były głodowe, na śniadanie i kolacją wydawano im gorącą kawę o konsystencji wody, kawałek chleba rano i wieczorem, na obiad niskokaloryczną zupę. [...].

Cukrownia:

Cukrownia

Cukrownia

PRAUST
Ławnicki St., Cukrownia Pruszcz 1881-1997
W czasie wojny w cukrowni zatrudnieni byli brytyjscy jeńcy wojenni a także polskie kobiety z obozu w Potulicach.


https://pl.wikipedia.org/wiki/Niemiecki_ob%C3%B3z_przesiedle%C5%84czy_w_Potulicach

Dla ich zakwaterowania wybudowano na terenie zakładu baraki
1939-1945 okres wojny, w cukrowni zatrudnieni byli jeńcy brytyjscy i kobiety z obozu w Potulicach 1945 – zniszczenie w 45% fabryki, wysadzenie kominów, które zniszczyły kotłownie niskiego ciśnienia, uszkodzenie budynków.

Cukrownia w latach międzywojennych

Cukrownia w latach międzywojennych

Inne fakty historyczne:

Cofnijmy się jednak do początku lat 30tych XX wieku, kiedy to na tych terenach zaczęto odczuwać pewien niepokój ze strony niemieckiej.
Ludność polska była represjonowana, a polowania na komunistów przyniosły 5go sierpnia 1933 roku wielką obławę, w której aresztowano 16 osób.
W pierwszej połowie 1939 roku powstają na terenie Pruszcza fortyfikacje i przeszkody mające uniemożliwić wejściu Wojska Polskiego do Wolnego Miasta.
1 września 1939 dokonano wielu aresztowań członków organizacji polskich, wśród nich byli między innymi kolejarze. Sam dworzec przejęty został przez władze niemieckie 3go września.

Pomnik kolejarzy

Pomnik kolejarzy

Spośród mieszkańców Pruszcza aresztowanych zostało ponad 200 osób, z których zatrzymano 164 mężczyzn (wśród nich ksiądz) i 2 nauczycielki szkoły, gdzie wszyscy byli przetrzymywani. Na budynku dawnej szkoły, dziś prokuratury umieszczona jest tablica upamiętniająca te wydarzenia.

areszt śledczy w Pruszczu Gdańskim (dzisiejszy budynek Prokuratury przy ul. Wojska Polskiego), gdzie wszyscy przetrzymywani byli bici i poniżani.

Tablica pamiątkowa Prokuratura Pruszcz Gdański

Tablica pamiątkowa Prokuratura Pruszcz Gdański

Mieszkańcy narodowości polskiej zatrzymani przez nazistów

Mieszkańcy narodowości polskiej zatrzymani przez nazistów

Osoby, które znalazły się na zdjęciu najprawdopodobniej były torturowane. Jednym z elementów poniżania więźniów było wrzucanie ich do kanału Raduni. W tym samym jeszcze roku rodziny osób zatrzymanych zostały wysiedlone. Deportacje dotyczyły całego rejonu, przemianowanego na Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy. Majątki przejmowali Niemcy, a ludność, którą uznali, za niegroźną, bądź posiadającą przed 1918 rokiem obywatelstwo niemieckie miała być z czasem „zniemczona”. W 1941 roku Pruszcz został wcielony do Gdańska stając się jego dzielnicą. W tym samym jeszcze roku władze niemieckie nadały mu prawa miejskie.

W okresie wojny na terenie Pruszcza i okolic (m.in. w Rusocinie)
powstały trzy filie niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthoff.

Pomnik upamiętniający 300 kobiet – więźniarek obozu KL Stutthof

Pomnik upamiętniający 300 kobiet - więźniarek obozu KL Stutthof

Pomnik upamiętniający 300 kobiet – więźniarek obozu KL Stutthof

Sprowadzono tu do pracy głównie kobiety, pracowały przy budowie lotniska, w cukrowni oraz na kolei. W roku 1944, kiedy lotnisko zyskało na znaczeniu strategicznym, sprowadzono do obozu około 800 kobiet, wśród których przeważały Żydówki. Wykorzystano je do 23 marca 1945 roku, kiedy to hitlerowcy uciekli z Pruszcza do Gdańska. Baraki obozu przy lotnisku znajdowały się w miejscu dzisiejszej giełdy. Zaraz po wojnie zostały zburzone.

Rusocin – podobóz KL Stutthof
Tak naprawdę tereny Praust obecna ulica Sikorskiego oraz Cechowa
To był typowy obóz kolejowy.
# Temat obozu w Rusocinie,jesli taki istniał i wcale bym sie nie zdziwił , muszę jeszcze dokładnie zbadać

Aussenarbeitslager Russoschin bei Praust

Aussenarbeitslager Russoschin bei Praust

Obóz kolejowy Praust

Obóz kolejowy Praust

W dniu 13 września 1944 r. naziści utworzyli w Rusocinie podobóz obozu koncentracyjnego Stutthof – Aussenarbeitslager Russoschin bei Praust.
Pierwszym komendantem obozu pobył SS-Untercharfuehrer Willy Engler, a od 23 października 1944 r. – SS-Oberscharfuehrer Konrad Doering.

Z KL Stutthof do Rusocina Niemcy skierowali grupę 300 żydowskich kobiet. Więźniarki były wykorzystywane do ciężkich robót przy budowie i naprawie torów kolejowych. Dzień w obozie rozpoczynał się o godz. 4 rano, następnie – po apelu – o godz. 6.30 więźniarki wychodziły na wyznaczony odcinek torów, gdzie pracowały do godz. 17.30

Obóz został zlikwidowany na początku lutego 1945 r. Przebywające w nim 289 więźniarek wyprowadzono pieszo do Lęborka. W czasie ewakuacji ponad połowa z nich zmarła w wyniku wycieńczenia i chorób lub została zabita przez niemieckich strażników. Kilka godzin po wyjściu z Lęborka w kierunku Pucka kolumna marszowa została odbita przez wojska radzieckie

Komarowo :

osiedle Pruszcza Gdańskiego, położone w południowo-wschodniej części miasta.

Osiedle powstało w latach 1853-1855, kiedy to Julius Schlenther – właściciel gospodarstwa sołeckiego w Pruszczu Gdańskim
- wybudował pośrodku swojej posiadłości nowy dwór, któremu nadano nazwę
Mały Dwór (Kleinhof) – Kleinhof Praust (1857 – 1903)
W 1903 posiadłość nabył Hermann Koch, który zbudował tu pałac (obecnie siedziba dowódcy jednostki wojskowej),

Pałacyk na terenie jednostki wojskowej :

Pałacyk Kocha

Pałacyk Kocha

uzyskując zarazem urzędową zgodę na zmianę nazwy miejscowości na Kochstedt.
-Kochstedt (1903 )
-Gut Kochstedt (1938)

Nazwa ta obowiązywała do 1945, kiedy to została przemianowana na Komarowo.

Żywiony przez dziedzica Kocha zamiar wyłączenia Komarowa z gminy Pruszcz i utworzenia odrębnej jednostki administracyjnej z powodu wysokich kosztów nie został jednak zrealizowany, tym bardziej, że nowy pałac już 15 grudnia 1907 padł ofiarą pożaru.
W latach II wojny światowej na terenie majątku powstało lotnisko wojskowe, użytkowane do dnia dzisiejszego (obecnie przez 49 Bazę Lotniczą).


Po wojnie

źródło:


http://www.zdsk.pl/historia/4-wysiedlenie-ludnosci-niemieckiej-z-gdanska-w-latach-1945-1947

Według nowych już zasad działała Wojewódzka Komisja Weryfikacyjna w Gdańsku powołana 18 marca 1946 roku.
W Gdańsku utworzono komisję do przeprowadzenia weryfikacji byłych obywateli Wolnego Miasta Gdańska pochodzenia polskiego.
Przewodniczył jej Kazimierz Banaś-Purwin, a jego zastępcą został Tadeusz Tylewski .
Komisja ta działała do 31 pażdziernika 1947 roku. Jednakże jeszcze w 1948 roku wnioski weryfikacyjne przyjmowało Prezydium MRN w Gdańsku. Wśród nich były także wnioski o weryfikację pośmiertną dla uzyskania praw spadkowych. Do 1948 roku w Gdańsku zweryfikowano 13 424 mieszkańców.

Stan bezpieczeństwa tej grupy ludności, nawet po uzyskaniu obywatelstwa był fatalny.
Działo się to często z poparciem władz lokalnych. Szczególne nasilenie działalności przestępczej tego typu wystąpiło w powiecie gdańskim.
Prowodyrem prześladowań ludności rodzimej był tam
komendant Powiatowej Komendy Milicji Obywatelskiej w Pruszczu Gdańskim porucznik Zakrzewski.

Kierował on do transportów wysiedleńczych całe rodziny autochtonów uznając ich za Niemców,mimo posiadanych zaświadczeń weryfikacyjnych.
Tolerował rugowanie ich z gospodarstw, eksmisję z mieszkań,przemoc fizyczną, aresztowania i kradzieże. Wszelkie interwencje u starosty powiatowego w Gdańsku nie odnosiły skutku.

Aby zapobiec tego typu sytuacjom w Gdańsku 1 października 1946 roku utworzono Miejski Komitet Opieki nad Zweryfikowanymi,
którego jednak działalność nie przynosiła spodziewanych efektów [39]. Było to między innymi powodem podejmowania przez
autochtonów dramatycznych decyzji wyjazdu do Niemiec i zwrotu już otrzymanych zaświadczeń weryfikacyjnych.
Odnotowano do 1947 roku 311 takich przypadków z Gdańska.

* * *
Wysiedlenie ludności niemieckiej z Gdańska, podobnie jak i z innych ziem Polski, niewątpliwie miało charakter czystki etnicznej, jednak niemieckich mieszkańców wypędziła z domu nie polska „zemsta”,ale wspólna decyzja państw sprzymierzonych. Cierpienia, jakie doświadczyli, spotkały wiele milionów ludzi w
czasie i po drugiej wojnie światowej.
Po raz pierwszy w życiu masy zwykłych przyzwoitych Niemców postawiono w sytuacji,jaką większość zwykłych przyzwoitych obywateli Środkowej i Wschodniej Europy przyzwyczaiła się uważać za normalną

Pierwszy Komendant Powiatowy Milicji Obywatelskiej w Pruszczu por. Zenon Zakrzewski nie cieszył się sympatią władz administracyjnych.
Starosta Gdański napisał kiedyś wprost, „że dopóki on pozostanie komendantem, dopóty w powiecie spokoju nie będzie”. Dopuszczał się on licznych nadużyć,
nie zwracał uwagi na narodowość wysiedlanych.
Stanowisko stracił dopiero, gdy po pijanemu zastrzelił innego milicjanta

Opracowanie własne na bazie ogólnodostępnych materiałów w internecie

Pręgowo Górne i Dolne w dolinie Raduni / Prangenau im Radaunetal

Pręgowo / Prangenau

Z mapy Schroetter-a:

 

Z mapy mestichblatt:

 

Prangenau im Radaunetal (Pręgowo [Górne i Dolne] w dolinie Raduni)
z określeniem nazewnictwa miejscowości są małe problemy, gdyż na przestrzeni wiekow ulegało ono pewnym modyfikacjom pomijając fakt, iż istnieje wieś Pręgowo w powiecie malborskim (Pręgowo Żuławskie).
http://gameo.org/index.php?title=Prangenau_(Pomeranian_Voivodeship,_Poland)

I tak istniało
Pręgowo Dolne (Niederprangenau) z wariantami nazwy:
Prangenau (1323),
Niederprangnau (1789),
Niederprangenau (1820)
- początkowo samodzielna gmina wiejska, przyłączona w 1895 roku do gminy wiejskiej Prangenau, która od 1920 roku należała do Kartuz (powiat ziemski) i Gdańskiej Wyżyny.

Następnie Pręgowo Górne (Oberprangenau) z wariantami nazwy
Pręgowo (Prangenau 1323),
Oberprangnau (1789) i Oberprangenau (1820)
- początkowo samodzielna gmina wiejska połączona w 1895 roku z Niederprangenau w gminę wiejską Prangenau.

Prangenau – gmina wiejska – siedziba obwodu w Kolbudach, sąd powiatowy w Kartuzach, urząd stanu cywilnego w Kolbudach.
Kościoły: ewangelicki w Lublewie Gdańskim, katolicki w Pręgowie.
Żyła tu też wspólnota mennonicka.
Zanotowana liczba mieszkańców:
1905: 615;
1910: 621.

 


http://www.westpreussen.de/cms/ct/kirchenbuecher/quellen.php?ID=316

Z Pręgowem Dolnym związane były następujące obiekty mieszkalne:
1. Popowken (miejsce mieszkalne – Wohnplatz -1920)
2. Pręgowo Dolne, Prangenau
3. Niedrprangnau; Niederprangenau
4. Nieder Prangenau
5. Pręgowo Górne; Ober Prangenau
źródła:
T. Hirsch, Geschichte des Karthauser Kreises, in: Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins Band 6 (1882).
W. Heidn, Die Ortschaften des Kreises Karthaus/Westpr. in der Vergangenheit, Marburg/Lahn 1965.
W. Heidn, Die Geschichte des Kreises Karthaus: (vom Ende der Ordensherrschaft 1466 – 1945), Hamburg 1972.
W. Brauer (Hrsg.), Der Kreis Karthaus, ein westpreußisches Heimatbuch, Lübeck 1978.

Parę faktów historycznych z dziejów parafii pręgowskiej i jej kościoła p.w. Bożego Ciała
(perły pomorskiej architektury średniowiecza, w której odkryto sensacyjne gotyckie freski i krypty):
IX – XI wiek – w pobliżu dziś zlokalizowanego Pręgowa na tzw. Górze Zamkowej istnieje gród obronny.
Jest on prawdopodobnie jednym z pierwszych ośrodków chrześcijaństwa na Pomorzu Gdańskim.
1308 – Zakon Najświętszej Marii Panny zajmuje Pomorze, a Pręgowo staje się ich własnością.
1323 – Pierwsza pisemna wzmianka o kościele i wsi Pręgowo. Tę datę przyjmuje się historycznie jako wiążącą dla tutejszej samodzielnej wspólnoty parafialnej
1396 – Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Konrad von Jungingen daruje wieś gdańskiemu Zakonowi Sióstr Brygidek.
1593 -1859 – kościół pręgowski funkcjonuje jako świątynia filialna Kościoła Mariackiego w Gdańsku. (1683-1818 – związany z katolicką parafią Kaplicy Królewskiej).
1739 – budowa wieży kościelnej
1763 – Ewa z Piastowskich Trembecka zakłada Towarzystwo Opatrzności Bożej, które jest ostoją polskości na tym terenie; funkcjonuje ono do początku XX wieku.
1772 – I rozbiór Polski – władze pruskie przeprowadzają kasatę zakonów, a ich majątek przechodzi na własność skarbu państwa pruskiego.
1858 – przy kościele powstaje Towarzystwo Trzeźwości

1920- powstaje linia kolejowa
http://www.rbd-erfurt.de/Kilometrierung/Tabelle1/PraustLauenburg/PraustLauenburg.htm

1925 – Powstaje Diecezja Gdańska, a parafia w Pręgowie wchodzi w jej granice. W tym czasie obejmuje ona swym zasięgiem także kościół p.w. Św. Mikołaja w Czapielsku i kaplicę p.w. Św. Krzyża w Żuławie.
1927/8 – Posługę duszpasterską pełni tu Carl Maria Splett (od 1938 roku biskup gdański).
1945 – styczeń – „marsz śmierci” więźniów obozu koncentracyjnego w Stutthofie
1945 – marzec – walki o Pręgowo; kościół zostaje częściowo uszkodzony
1958 – Proboszczem Parafii po ks. Pawle Masiaku zostaje ks. Henryk Bukowski
1965 – Konsekracja dzwonu Św. Wojciech
1972 – z parafii odłączone zostają wioski Czapielsk i Jodłowno, które tworzą nową parafię p.w. Macierzyństwa NMP w Jodłownie
1982-1987 – Ks. Henryk Bukowski prowadzi budowę nowego kościoła w Kolbudach p.w. Św. Floriana gdzie powstaje nowa parafia
1997 – W lutym umiera wieloletni proboszcz ks. Henryk Bukowski, a jego obowiązki przejmuje ks. Marian Szymichowski.
Kaplica p.w. Św. Krzyża w Żuławie przechodzi do Parafii p.w. Św. Jacka w Straszynie, a w 2001 r. w Żuławie powstaje nowa parafia.

Z historii kościoła i parafii według historii Kolbud i okolic:
Kościół w Pręgowie wzmiankowany był już w 1323 roku, za panowania Zakonu Krzyżackiego i prawdopodobnie Zakon zbudował ten kościół.


Początkowo parafia pręgowska była samodzielna, jednak już od 1396 roku (kiedy wieś wraz z kościołem zostały podarowane Zakonowi Brygidek w Gdańsku), był pod patronatem gdańskich Brygidek, które miały prawo ustanawiania proboszczów. Kościół pod wezwaniem Bożego Ciała pochodzi prawdopodobnie z początku XIV wieku, cały zrąb kościoła zbudowany jest z nieociosanego kamienia, tylko szczyty i okolenia okien z cegły.
Wieża zaś kościoła powstała około 1739 r., zbudowana jest z pruskiego muru, a jej szpiczasty szczyt jest pokryty cynkiem.
Kościół w 1593 roku był filią gdańskiego kościoła N.P. Marii.
Od 1683 – 1818 roku związany był z parafią Kaplicy Królewskiej w Gdańsku, do której należał ponownie aż do 1859 roku.
Tutejsza parafia należała do wiejskiego dekanatu gdańskiego,
w 1867 roku liczyła 4139 dusz,
w 1886 roku zaś 4962 dusz.
Do parafii należą pod koniec XIX wieku: Pręgowo Dolne i Górne, Ostróżki, Babidół, Nowiny, Popówka, Kolbudy Dolne i Górne, Podwidlino, Łapino wraz z Papiernią, Buschkrug, Wielino, Buszkowy Dolne i Górne, Bielkowo, Bielkówko, Ziegelscheune, Nicponie, Schlangenberg, Lisewo, Krymki, Warcz, Johannesthal, Malęcin, Domachowo, Fuchsberg, Kleszczewo, Pulvermuehle, Fichtenkrug, Czerniewo, Czerniewko, Zaskoczyno, Goszyno, Żuława, Żuławka, Lublewo i Bąkowo.
Przy parafi istniały dwa kościoły filialne w Czapielsku i Gr. Saalau.
Do kościoła filialnego w Czapielsku przyłączone były: Czapielsk Wielki i Mały, Marszewo, kol. Marszewo, Marszewska Góra, Ząbrcz Dolnyi Górny, Dolna i Górna Huta, Majdany, Kroenke, Nowy Dwór, Weismist, Pomlewskie Zarośla, Stęgwałd, Nowa Karczma.
Oprócz tego do parafii pręgowskiej należała publiczna kaplica św. Krzysztofa w Żuławie.
Przy kościele pręgowskim istniały dwa bractwa: Opatrzności Boskiej (od 1763 roku) i trzeźwości (od 1858 roku).
Do majątku kościoła w Pręgowie zaliczano: gospodę, teren, na którym znajdował się młyn i dobra parafialne Popówka.
Gospoda parafialna leżała obok kościoła (prawdopodobnie istniała jeszcze w 1923 r.).
Młyn napędzany był dwoma trybami spłonął w 1851 roku i został obudowany w 1853 r.
Po budowie wodociągu w 1869 roku strumień, który napędzał młyn wysechł.
W 1869 roku magistrat zmuszony był odsprzedać parcelę młyńską kościołowi, który był jej wcześniejszym właścicielem.
Dobra parafialne Popówka początkowo stanowił głównie las sosnowo – bukowo – dębowy, zaś ziemia uprawna stanowiła znacznie mniejszą część tego obszaru.
W 1853 roku wycięto las i cały ten teren stał się ziemią uprawną.

Do dóbr kościelnych należała również góra Schlossberg.
Znanymi księżmi w Pręgowie byli:
w 1583 r. Mikołaj Koss proboszcz, wikariuszem był Ambroży Kaczkowski;
w 1686 r. Jerzy Ridel dziekan i proboszcz gdański, jego wikariuszem był Franciszek Markiewicz;
w 1710 r. kanonik włocławski i dziekan gdański Szczepan Janowicz;
od 1818 r. do 1855 r. proboszczem był Stanisław Rosolkiewicz, który jednocześnie był proboszczem Kaplicy Królewskiej w Gdańsku;
w 1848 roku lokalnym wikarym był Karol Kunert;
w 1860 r. wikarym był August Folleher,
od 1884 r. administratorem kościoła był Johann Szopieraj,
a od 1884 do 1915 r. proboszczem był Johann Howald.
Od 1896 roku proboszczowi pomagało wielu wikarych,
kolejno: Piechowski, Kupczyński, Bukowski, Jezierski, Świeczowski, Herbst, Hundinser i Laudmann.
Od 1915 roku proboszczem parafii pręgowskiej był Brunon Lemke, który napisał „Kronikę Pręgowa, w dolinie Raduni” z okazji 600-lecia istnienia wsi i kościoła.
http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=13795

 

W 1922 roku przy kościele powstała misja, prowadzona przez trzech ojców franciszkanów z Olsztyna.


Od 1922 do kościoła doprowadzono elektryczność.
Kościół dotknęły trzy nieszczęśliwe wypadki: w 1875 i 1909 roku uderzył w kościół piorun, nie wyrządził on jednak większych szkód.
Zaś w 1923 roku w nocy z 10 na 11 lutego ukradziono z kościoła kielich mszalny, krucyfiks z głównego ołtarza i wieczną lampkę.
W 1923 roku w parafii istniały następujące bractwa: Bractwo Najświętszego Sakramentu Ołtarza, Katolickie Stowarzyszenie Robotników, Stowarzyszenie Matek, Stowarzyszenie Młodzieży, Apostolat Dzieci i Stowarzyszenie Dzieciństwa Jezusowego. Kościół usytuowany jest w środku wsi, na niewielkim wzniesieniu, wśród drzew, otoczony murem z kamieni polnych, orientowany. Ściany kościoła zabudowane są z nieociosanych kamieni polnych, szczyty i obramienia otworów murowane są z cegły.
Wieża kościoła powstała około 1739 roku.


Górna kondygnacja wieży jest drewniana, szalowana deskami.
Strop kościoła jest drewniany, płaski, belkowy, podbity drewnianymi listwami. Więźba dachowa drewniana (niedostępna), dach nawy głównej dwuspadowy, dach wieży trójpołaciowy, dach zakrystii dwuspadowy.
Pokrycie dachu: nawa główna – dachówką karpiówką, zakrystia i kruchta oraz wieża – kryte holenderką, hełm wieży zaś blachą ocynkowaną.
Posadzka w nawie głównej kamienna, fragmentami murowana, w prezbiterium kamienno – ceglana, w pozostałych częściach kościoła kamienna. Schody wewnętrzne na chór drewniane, zabiegowe z prostą drewnianą balustradą.
Schody na wieżę typu drabiniastego.
Otwory okienne w obramieniach uskokowych zamknięte ostrołukowo, podobnie wykonane blendy okienne. Otwór drzwiowy, portalu głównego w obramieniu ceglanym, zamknięty ostrołukowo, otwory drzwiowe wewnętrzne: do zakrystii zamknięte odcinkiem łuku, do kruchty bocznej ostrołukowy w uskokowym obramieniu.
Kościół jest salowy, trzyosiowy na planie wydłużonego prostokąta, z niewydzielonym prezbiterium, do którego od strony północnej przylega zakrystia. Na osi nawy głównej, od południa kruchta, od zachodu – wieża (w dolnej kondygnacji szerokości korpusu z kruchtą w przyziemiu).
Bryła kościoła zwarta, z zewnątrz korpus opięty szkarpami z jednym uskokiem, przy zachodnich narożach wieży (ustawionymi ukośnie).
Bryła kościoła masywna, korpus przykryty dwuspadowym dachem, od południa niewielka kruchta z dwuspadowym dachem zamkniętym szczytem schodkowym. Od północy niska zakrystia ze schodkową ścianą szczytową. W elewacji zachodniej wieża o murowanej konstrukcji nieco wyższa od korpusu, na niej osadzona, znacznie węższa, kwadratowa, drewniana nadbudowa z około połowy XVIII wieku, zwieńczona hełmem kopulasto – iglicowym. Wnętrze kościoła jednoprzestrzenne, w zachodniej części chór drewniany powstały w XVIII wieku, wsparty na czterech słupach drewnianych wzmocnionych mieczami. W prezbiterium ostrołukowa wnęka, pozostałe ściany gładkie, tynkowane. W kościele znajduje się ołtarz główny manierystyczny z około 1630 – 40 roku, uzupełniony w końcu XIX wieku. W jego polu głównym umieszczona jest „Ostania wieczerza”, w zwieńczeniu „Cudowne rozmnożenie chleba”, antepedium rokokowe z 3 ćwierci XVIII wieku.
Ołtarze boczne barokowe z końca XVII wieku, w lewym ołtarzu figury gotyckie św. Doroty i św. Małgorzaty (z ok. 1400 roku), w prawym św. Wawrzyńca i nieokreślonej zakonnicy . W kościele znajdują się ponadto: ambona neogotycka z 1856 r., chrzcielnica drewniana barokowa z XVIII wieku, w kruchcie kropielnica granitowa z poł. XIV wieku z puklową czaszą; w prezbiterium ława rokokowa z 3 ćw. XVIII wieku, zdobioną płaskorzeźbą z Arką Noego.
Znajdują się tam również stalle o formach barokowych z przełomu XVIII/XIX w. z obrazami o prostokątnych płycinach w przedpiersiu o treści alegorycznej; na drzwiczkach umieszczono krajobrazy; dwa konfesjonały barokowe z 1 poł. XVIII wieku. W zakrystii przetrwała skromna barokowa szafka wisząca. Z innych zabytkowych obiektów sakralnych przetrwały feretrony: pierwszy z 1 poł. VIII w. wraz z obrazami Trójcy Świętej i Cudownego rozmnożenia chleba oraz drugi z obrazami św. Tomasza z Akwinu z 1 ćw. XVII w., a także obraz św. Rocha z końca XVIII wieku. Przetrwały także krucyfiksy: barokowy z 1 poł. XVIII w. w tęczy oraz z XIX wieku w blendzie elewacji wschodniej. Nad wejściem do zakrystii znajduje się kartusz drewniany z herbem (strzemię pod kapeluszem biskupim z inicjałami: DGEVAM), z końca XVIII wieku. Przetrwały także należące do kościoła: sześć lichtarzy barokowych, krzyż ołtarzowy barokowy z końca XVII wieku, relikwiarz w formie krzyża późnobarokowy z 2 poł. XVIII wieku, trzy ornaty barokowe i rokokowe. Do zabytkowych obiektów przykościelnych, które przetrwały do dnia dzisiejszego należy zaliczyć plebanię zbudowaną w 1 poł. XIX wieku (wnętrze jej było przebudowywane w XX wieku, remontowane w 1959 r.), plebania frontem zwrócona jest na południowy – zachód, murowana z cegły na podmurówce z kamieni polnych, otynkowana. Plebania została zbudowana na planie prostokąta, jest parterowa z mieszkalnym poddaszem, podpiwniczona, z dobudówką od północnego – wschodu, dwutraktowa z sienią na osi. Elewacja frontowa plebani jest pięcio-osiowa, dach zaś naczółkowy, kryty dachówką. Przetrwała również figura przydrożna – murowany obeliskowy słup z kamienną, barokową rzeźbą św. Jana Nepomucena, z 1777 r.
Dzwonnica kościelna jest współczesna o stalowej konstrukcji kratowej, lecz dwa dzwony są zabytkowe.
Pierwszy z dzwonów – mały jest bez inskrypcji, zaś drugi – większy z inskrypcją na obwodzie, gotycką z 1519 roku.
Do zabytkowych obiektów należą również: ogrodzenie kościoła p.w. Bożego Ciała oraz cmentarza przykościelnego – murowane z XVIII wieku;
cmentarz parafialny – układ alei z 4 ćw. XIX wieku;
nagrobek na cmentarzu przykościelnym z 1881 roku;
cmentarz poewangelicki – ogrodzenie murowane z XVIII i 2 poł. XIX wieku;
dwa budynki gospodarcze plebani z lat 10/20-tych XX wieku.

A tu ciekawa mapa geognostyczno – agronomiczna ukazująca Prangenau w 1905 roku. W tym czasie wieś zamieszkiwało 615 osób – katolików i ewangelików. Mennonici natomiast żyli oczywiście, ale w Pręgowie Żuławskim.
źródło:
http://amzpbig.com/maps/1776_Prangenau_geognostisch-agronomische_1905.jpg

Ciekawostka
Pod szczytem dachu zabytkowego kościoła pw. Bożego Ciała w Pręgowie odkryto średniowieczny fresk przedstawiający twarz Chrystusa z chusty św. Weroniki. Dzieło było niewidoczne, gdyż około stu lat temu w świątyni zbudowano obniżony strop. Malowidło znaleziono podczas renowacji kościoła. Miesiąc wcześniej pod posadzką kościoła odnaleziono dawne cmentarzysko.
Natomiast dwa lata temu budowlańcy osuszający mury zabytkowego kościoła pw. Bożego Ciała w Pręgowie dokonali niespodziewanego odkrycia, a mianowicie pod jedną ze ścian odkryli trzy trumny ułożone jedna na drugiej.

 http://www.forum.eksploracja.pl/viewtopic.php?f=128&t=10695

Obraz życia Pręgowskiej wspólnoty i jej kościoła według protokołu wizytacyjnego biskupa Rozrażewskiego z 1583 roku cz. 1.
Pręgowo, jak już to wspomniano wcześniej było kościelną wsią. Pierwotnie kościół pochodzący z początku XIV wieku był samodzielnym kościołem parafialnym, który później przyłączono jako filialny do katolickiego kościoła parafialnego w Gdańsku (Kaplica Królewska). Ponownie świątynia pręgowska usamodzielniła się dopiero w 1859 roku. Nosiła ona tytuł (wezwanie) „Bożego Ciała”. Patronat nad nią sprawował król polski, a później pruska rejencja. Do kościoła należało tylko kilka gmin z powiatu kartuskiego. Główna część gmin związana była z Gdańską Wyżyną. Według protokołu wizytacji z 1583 roku do Gdańskiej Wyżyny należały następujące kościoły: Bielkowo Wielkie z 42 chłopami, Bielkowo Małe z 30 chłopami, Goszyn z 16 chłopami, Żuława z 30 chłopami, Kleszczewo z 22 chłopami, Czerniewo z 20 chłopami oraz folwarki: Zaskoczyn, Domachowo, Warcz i Lisewo. Ponadto przynależał do Pręgowa Reksin, Ełganowo, Bysowa Chudomin. Każdy chłop płacil 1 szefel względnie 1,5 szefla żyta (1 szefel = 9 garnców = 36 kwart chełmińskich = 64,08 litrów do 1714) i tyleż owsa.

Wspomniane folwarki  płaciły na rzecz kościoła po 20 groszy.
Z powiatu kartuskiego były dołączone parafie: Pręgowo, Buszkowy i Ostróżki.

W Pręgowie było 14 chłopów, którzy tyleż szefli żyta, po jednym z każdej włóki płacili. Folwark Buszkowy Dolne dawał 20 groszy. Ostróżki winny kościołowi 6 szefli żyta i 6 szefli owsa płacić, ale w chwili wizytacji nie czyniły tego od 4 lat. Wyposażenie kościoła w kielichy, ornaty, mantyle, obrusy ołtarzowe, serwety i kandelabry było wystarczające, jak i w innych  kościołach. Księgi do pełnienia służby liturgicznej były w znośnym stanie, chociaż w pojedynczych miejscach uszkodzone. Kościół otaczał mur wykonany z kamienia polnego; tylko górna część i obramowanie okien wykonano z cegieł.

Okna wymagały naprawy. Wieża została całkowicie ukończona dopiero w w 1739 roku.
Naokoło Kościoła brakowało kościelnej własności; tylko kawałek łąki o powierzchni 6 mórg był w pobliżu. W sąsiedztwie plebanii określonej jako biedna, gdzie mieszkał wikary Ambroży Kaczkowski sprawujący służbę Bożą bez zezwolenia biskupa i żyjący z konkubiną, za co dostał upomnienie i polecenie w ciągu 14 dni oddalenia konkubiny, a później został przeniesiony, znajdował się młyn, który w roku wizytacji 90 szefli przemiału wykonał.
Blisko kościoła, tuż przy ogrodzeniu kościelnego cmentarza znajdowała się karczma.
Wizytator biskup Rozrażewski oskarżył w swym sprawozdaniu ponadto, że proboszcz Mikołaj Koss z Warmii, który od 1562 roku był gdańskim proboszczem w Kościele Mariackim  pozwalał na to, aby tutaj w niedziele i święta, zanim zakończy się służba Boża, napoje i wódkę podawano, co przez hałas przeszkadza w sprawowaniu służby Bożej.
Karczma, która należała do kościoła może być odwiedzana według opinii wizytatora tylko przez ludzi niemoralnych  i nicponiów.


Przynosiła ona kościołowi corocznie 15 marek czynszu.
Z Czapelska kościołowi podarowano majątek o powierzchni 12 włók, który do dzisiejszych czasów jest nazywany Popówko.
Z powodu tego majątku zaistniał konflikt między administracją kościelną a proboszczem, który polecono, aby kościół otrzymywane z majątku dochody zwracał.

W przyszłości winien majątek w równej części należeć do obydwóch partnerów. Czy w przyszłości takie postępowanie było praktykowane nie wiadomo. W każdym bądź razie do końca wizytacji wypowiedź ekonoma z majątku przewodziła: majątek należy nie do ko0ścioła, lecz do proboszcza (tzn. urzędującego od 15 lat Mikołaja Kossa, który nigdy nie mieszkał w Pręgowie i w ciągu 3 lat ledwie jeden raz zjawił się w swej parafii, którą w ogóle w ciągu ostatnich dwóch lat nie odwiedził). Służbę liturgiczną pełnił za niego wspomniany wcześniej zamieszkały na plebanii z konkubiną wikary Kaczkowski. Po wizytacji proboszcz został przeniesiony do innej parafii. Szlachta z parafii próbowała z proboszczem z powodu nie do utrzymania sytuacji w kościele  prowadzić rozmowy. Proboszcz zaś uparcie nie zjawiał się na zawarcie zgody w wyznaczone dnie. Przed pewnymi ludźmi również zaplanował, aby karczmę zburzyć, aby autorytet kościoła więcej nie doznał szkody. Wikary był tymczasem rozrzutny,  a kościół pozostawał bez urzędującego proboszcza. To było godne pożałowania w tym czasie do dochodów kościoła sięgać, gdyż niektóre wsie nic nie płaciły, a heretycy (w domyśle innowiercy) uprawiali swe niecne wybryki. Można dodać jeszcze, że chłopi wszyscy byli katolikami, a z 5 szlachciców nie wszyscy. Protokół wizytacji z 1583 roku wymienia jeszcze należące do parafii Pręgowo następujące miejscowości: Cegielnię Babi Dół, Nowiny, Kolbudy Górne, Podfidlin, Łapino. Ewangelicy uczęszczali do kościoła w Lublewie.

Kolejne wizytacje miały miejsce w 1584 i 1596 roku.
Jeśli chodzi o dobro rycerskie Czapelsk w czasie wizytacji należało ono do Wilhelma Bakowskiego. Miejscowy kościół był zbudowany z drewna i utrzymany w dobrym stanie wraz dobrym pokryciem dachu. Niestety wizytator nie został wpuszczony do kościoła, gdyż świątynia była kościołem ewangelickim.

Podobna sytuacja miała miejsce przy okazji następnej wizytacji. W roku 1596 kościół w Czapelsku został wpisany do katalogu kościołów katolickich utraconych („Catalogus ecclesiarum recuperandarum”).


http://pom-wpru.kerntopf.com/evkirche/rheinfeld.htm

W 1617 roku wraz ze zmianą właściciela  i sprzedażą majątku kościół czapelski powrócił w ręce katolików w drodze jego sprzedaży dla kolegium jezuickiego ze Starych Szkotów stając się domem misyjnym dla Kaszub.
Na koniec parę słów o wyposażeniu wnętrza kościoła pręgowskiego i jego otoczenia. Dziełem sztuki jest obraz przedstawiający św. Rocha, któremu anioł przewiązuje ranę.


http://warszawa.naszemiasto.pl/artykul/sad-ostateczny-wiekszy-niz-dzielo-hansa-memlinga,66043,art,t,id,tm.html

Obok niego w kościele znajdują się jeszcze dwie stare granitowe kruche kropielnice. Poza tym kościół posiada 2 dzwony – mniejszy bez inskrypcji, większy z inskrypcją o treści: „JESUS NASARENUS, EN kONICK DER JUDEN, HELP S. MARIA MADALENA ANNO 1519″. Przy kościele znajdowały się też dwa kamienie nagrobne – jeden upamiętniający Adama Golyfiskiego zmarłego w 1635 roku, dziekana i proboszcza w Gdańsku, przeniesionego do Pręgowa i drugi rodzinę Lindow (Linde).
źródła:
tłum. własne na podstawie: W. Heidn, Die Ortschaften des JKreises Karthaus / Westpreussen in der Vergangenheit, 1965;
H. Koops, Streifzug durch Doerfer ders Kreises Lauenburg; i in.

 

W Pręgowie w 1869 roku zbudowano pierwsze ujecie wody pitnej(głębinowej) dla Gdańska. Źródła te znajdują się 115m nad p.m.-woda nadal jest najlepszej jakosci. Z Pręgowa do Oruni ułożono wodociąg o długości 14,5 km i 420 mm przekroju,w Oruni znajduje się zbiornik wodny z którego woda rozprowadzana jest do miasta.

Urządzenie to nadal funkcjonuje.

 

Grodzisko Pręgowo

IX – XI wiek – w pobliżu dziś zlokalizowanego Pręgowa na tzw.
Górze Zamkowej istnieje gród obronny.


Jest on prawdopodobnie jednym z pierwszych ośrodków chrześcijaństwa
na Pomorzu Gdańskim. Zdjęcie terenu dopiero po przeskanowaniu lidarem
robi niesamowite wrażenie!!!

Jeśli ktoś się zdecyduje na wypad do Grodziska Pręgowo
to polecam wytrawnym poszukiwaczom.
Wycieczki z dziećmi tylko jesienią.
Dotarcie tam nie jest łatwe!! Klimat jak w górach, strome zbocza, bagniste rzeki strugi idącej pomiędzy Reknicą a Radunią, zarośnięty teren.

Grodzisko Pregowo
- (wikimapia) położone na 30 metrowym wzniesieniu otoczone od strony północnej, południowej i zachodniej głębokimi i szerokimi dolinami. Po stronie Pd. i Pd-Wsch u podstawy wzgórza płynie niewielki strumień otoczony podmokłym terenem, zapewne przeszłości potok był szerszy i większym stopniu zabezpieczał dostęp do grodu. Oprócz strony zachodniej wyraźnie wały, wysokie na 2 metry od strony majdanu.

Z analizy terenu można wnioskować , że droga dojazdowa do grodziska prowadziła od strony Pd-Wsch.
Obszar całego grodziska porośnięty jest dość gęstym lasem liściastym.

Inne :
Jednym z wielu śladów długiej historii w okolicach Pręgowa jest bez wątpienia grodzisko, datowane na wczesne średniowiecze. Znajduje się one na rzadko spotkanym, stromym i bardzo długim grzbiecie, który był otoczony przez bagnistą dolinę. Dojście do grodziska nie jest oczywiste, jest ono oznaczone na przedwojennych mapach. Samo grodzisko zachowało się w bardzo dobrym stanie. Uwagę przykuwa wał główny umożliwiający obronę od strony grzbietu, który został nawet oznaczony przez pruskich kartografów.

 

Ciekawe linki:


http://www.forum.eksploracja.pl/viewtopic.php?f=128&t=10695


http://pregowo-historia.blogspot.com/2011_11_01_archive.html


http://fotomemoria.pl/pl/c/PREGOWO/763/1


http://grodziska.blox.pl/2011/01/Grodzisko-Pregowo.html

 

NSDAP, NSKK SA – Sturm 15/5 Praust

W Praust pojawiały się różne jednostki wojskowe.
Dlatego ta notatka jest cały czas rozbudowywana.
Pojawiają się co jakiś czas coraz ciekawsze materiały.
Wcześniej zbieraliśmy materiały dotyczące Luftwaffe, teraz czas na inne
niemieckie szwadrony.

Zaczniemy więc od ok.1930- 1939r.
Oprócz rożnych Nsdap-owskich działaczy w Praust ostro podziałała
SS-Heimwehr Danzig- niemiecka formacja wojskowa Waffen-SS działająca w
latach 1939-1940.
Więcej o niej:
https://pl.wikipedia.org/wiki/SS-Heimwehr_Danzig

Książka telefoniczna Praust z adresem NSDAP:

Książka telefoniczna Praust

O najmłodszej latorośli ”Jungvolk”, „Hitler Jugend” i „Bund der Deutschen Maedel” pisaliśmy ale dla przypomnienia:
http://praust.blog.pl/category/potezne-lotnisko-praust/

Landjahr – dzielnica i staw Praust, potężny obóz szkoleniowy Jungvolk


https://www.facebook.com/1956115501279768/photos/?tab=album&album_id=1967685756789409

Hitlerjugend

stare forum pruszcz: Praktycznie niewiele wiemy o hitlerowskich organizacjach młodzieżowych typu np. Hitlerjugend działających na terenie wsi Praust, prócz której prężnie działały tu „Jungvolk” (pod organizacji HJ) i „Bund Deutscher Maedel”,
a także kształcący je w pracy dla narodu i ojczyzny Landjahrlager .

Wiemy z całą pewnością, że w Pruszczu funkcjonowała bojówka Hitlerjugend tzw. Heimu,
z której większość członków trafiła do Volkssturmu, i że prowadziła ona swą modelarnię lotniczą pod kierownictwem Lothara Knettera i Erharda Buchholza.


http://www.katins.com/praust/page1/page35/index.html

Siedziba tej organizacji i modelarnia miały mieścić się w magazynach WSS między ul. Chopina i Grunwaldzką naprzeciw kostnicy szpitalnej.
Członkowie HJ byli szkoleni i przygotowywani do służy w specjalnych ośrodkach – szkołach i internatach tzw. Die Nationalpolitischen Erziehungsanstalten (NPEA; Napola).
Pruszczańscy członkowie szkolili się m.in. w elitarnym ośrodku w Sztumie funkcjonującym od 1 października 1934 roku.
Najlepsi trafiali do Waffen SS.

==============
NSDAP miała w Pruszczu siedzibę przy Werderstr. 5 i Am Markt 10.

Budynek NSKK

Parę słów wyjaśnienia:
NSDAP – Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników
NSKK – Narodowo – Socjalistyczny Korpus Kierowców
NSKK.-Motorsturm 22/M6 – Kompania Motorowa NSKK
Ortsgruppe – najniższy szczebel DAF (Niemieckiego Frontu Pracy wchodzącego w skład NSDAP) obejmujący członków jednego miasta lub kilku miejscowości;
na jej czele stał Ortswalter; grupy te podlegały władzom powiatowym na czele z Kreiswalterem, który posiadał organ wykonawczy zwany Kreiswaltung (Kreisverwaltung); jedna z takich grup miała swą siedzibę przy Markt 10; kolejne w Rokitnicy i Św. Wojciechu.
Przy Werderstrasse 5 urzędował Sturmfuehrer Kotzke i NSKK.
Amtsleiter – naczelnik urzędu np. miejskiego

 

Późniejsza siedziba NSDAP pruszczańskiego mieściła się w urzędzie gminy, z którego władza cywilna przeniosła się do „Prauster Hofu”.
Jednostka SA – Sturm 15/5 Praust) stacjonowała przy Bahnofstrasse 5 (siedziba Arbeitsamt), a żandarmeria przy Wurfelstrasse 18 (w dawnej siedzibie Gemeindehaus).

Według kwerendy przeprowadzonej w Archiwum Państwowym w Gdańsku – nr zespołu: 273 / 0
Karta: A: ogniwami NSDAP, również i na Pomorzu Gdańskim były: S.A. (Sturmabteilungen), SS (Schutzstaffeln), NSKK (Nationalsozialistischer Kraftfahrer Korps), które posiadały swoje centrale ogólnokrajowe i ich odpowiedniki regionalne.
Okręg gdański powstał w 1926 r. i obejmował do 31 sierpnia 1939 roku teren Wolnego Miasta Gdańska. Od 1933 r. partia hitlerowska przejęła rządy w Wolnym Mieście.
Po wrześniu 1939 roku NSDAP objęła swym działaniem i zasięgiem obszar całego Pomorza Gdańskiego.
Szefem okręgu (Gau) Gdańsk – Prusy Zachodnie był gauleiter Albert Forster, który zaszczycił swą obecnością m.in. wieś Praust, gdzie przemawiał do zgromadzonych pruszczan na boisku szkolnym!!!!!!

 

Okręgi dzielono na mniejsze jednostki:
powiaty (Kreis),
gminy (Ortsgruppe),
komórki (Zelle),
bloki (Block złożony z 40 do 60 gospodarstw domowych).

Analizując dostępne numery orędownika powiatowego „Kreis-Blatt fur den Kreis Danziger Hoehe” i „Mitteilungsblatt der NSDAP. Gauleitung Danzig Westpreussen” z 1940 roku oraz dokonując kwerendy w Archiwum Państwowym w Gdańsku dowiadujemy się, że:
W grudniu 1934 roku szefem powiatowej organizacji NSDAP (Ortsgruppenleiter Gau Danzig – Land) był Herbert Busch z Pruszcza.
Od sierpnia 1935 r. do października 1939 roku funkcję tę pełnił August Milz, a później wójt Willi Freude.
Jednostką SA dowodził sturmfuhrer Gieseman, jego zastępcą był Jesse, skarbnikiem Kowitz, członkami byli m.in. pruszczanie Arndt i Kornowski.
Szturmowcy odbywali swe zebrania w lokalu Kucksa. Kierownikiem szkolenia partyjnego był Helmut Pohle.
We wsi Praust funkcjonował też Amt fur Volkswohlfahrt, czyli urząd do spraw zaopatrzenia narodowego (Die Nationalsozialistische Volkswohlfahrt – NSV)
będący jedyną partyjną agencją dobroczynną (Narodowosocjalistyczna Ludowa Opieka Społeczna).
Zajmował się m.in. udzielaniem pomocy rannym lub ubogim towarzyszom partyjnym z SA, tzw. pomocą zimową (Winterhilfe),
udzielaniem pomocy uchodźcom, służbą zdrowia, wydawaniem posiłków i kartek żywnościowych, udzielaniem pomocy dla młodzieży i ludności.

===============

https://www.facebook.com/Ocalic.od.zapomnienia.Praust/photos/a.1956132207944764.1073741827.1956115501279768/1975332469358071/?type=3&theater

Niektóre z szumowin o których juz pisaliśmy:
KAT PRAUST i okolic:
Paul Wicislo
powiązany z SS-sturm (SS-Heimwehr Danzig) -
Batalion I dowodzony przez SS -Obersturmfuhrera
Paula Wicislo składał sie z 4 kompani o numeracji 1-4 i obejmował
teren Pruszcza Gdańskiego, Pszczółek, Sobowidza

Imię i nazwisko Paul Wicislo
Nr SS 14852 . Data urodzenia 23.02.1910 w Toruniu (Thorn)
Numer NSDAP 465 628
Notatka:SS-Hauptsturmführer
SS-Ustuf: 15.09.1935
SS-Ostuf: 13.09.1936
SS-Hstuf: 30.01.1939
71.Standarte 1938
Najprawdopodobniej zginał 19.08.1941 w Ukrainie i
jest pochowany w Charkowie

===================

Kat Herbert Busch lokalny landrat i szef NSDAP z Praust
Najprawdopodobniej takze NSKK

https://pl.wikipedia.org/wiki/Narodowosocjalistyczny_Korpus_Motorowy

W Praust aresztował Polaków ok 200 osób, wypędził również wszystkich z Praust
narodowościzydowskiej.

Szkoła nr 2

Schule Praust
Szkoła nr 2 – obecnie Prokuratura Pruszcz Gdański

Schule Praust Würfelstr. 36 Praust Fernruf: 27

Erwin Voelz – wyjaśnienia na temat szkół w Praust.
tłumaczył Piotr Wójcik
www.katins.com/praust/page1/page7/page14/index.html

Byliśmy z Peterem Rembold w Pruszczu i fotografowałem tą szkołę. Ona stoi do tej pory, Pruszcz miał stosunkowo niewielkie zniszczenia wojenne. Wysadzony most na Raduni
i wypalony Kompleks Kucksa to najbardziej widoczne straty. Ruch w 1945 odbywał się poprzez most kolejowy cukrowni. Juz w 1998 roku zrobiłem slajd małej szkoły. Mój raport z podróży o Pruszczu z moimi wrażeniami o stanie dzisiejszym muszę jeszcze sporządzić. Nasze zdjęcia „Praust” z kamery cyfrowej mam juz na płycie CD. Właśnie doradzam grupie podróżnej która obok starego Gdańska chce we wrześniu zwiedzić jeszcze Pruszcz i Grabiny Zameczek.
A więc wracam do małej szkoły która została tak nazwana w 1938 na Wielkanoc podczas mojego rozpoczęcia nauki bo to w niej uczyłem się dwie pierwsze klasy podstawowe.
Mój ówczesny nauczyciel pan Lubomski, którego bardzo pozytywnie zapamiętałem, w latach wojennych zamienił swoje nazwisko na Lubner potem zginął w jej trakcie.
Nacjonalistycznych wypowiedzi od niego nie słyszałem, powiedzieliby mi o tym moi rodzice. Mała szkoła we wcześniejszych latach była szkołą prywatną. W jednej starszej biografii , która pochodzi ze spuścizny po Peterze Poralli, jedna z nauczycielek przedstawia warunki życia w Pruszczu w XIX wieku.
Potem do klas 3 i 4 uczęszczałem do dużej szkoły znajdującej się w pobliżu kościoła ewangelickiego.( na południe od niego).W tym kościele w latach 44/45 miałem przez rok zajęcia przygotowujące do bierzmowania.

Bierzmowany byłem 14.04 46 w Magdeburgu. Opis złotego bierzmowania w roku 1994 w Pruszczu ze zdjęciami a także z udziałem polskich księży katolickich znajduje się także w moich dokumentach. Na starym planie Pruszcza, który posiadam, duża szkoła jest oznaczona przy Würfelstraße jako szkoła ludowa (podstawowa) nr 1 (litera T).
Według posiadanego polskiego planu ulica ta nazywa się Wojska Polskiego.Mała szkoła na starym planie Praust to szkoła ludowa
(podstawowa) nr 2.
Leży ona na początku Danziger Straße przy rozwidleniu z Fleischerstraße.Układ ( warunki) drogowe jest taki sam dzisiaj jak był wcześniej.
Na polskim planie jest to Grunwaldzka-rozwidlenie z ulicą Krótką.

Według planu naprzeciw budynku byłej szkoły jest stacja benzynowa.
=========================

materiały: stary pruszcz forum

Oto co pisze na ten temat W. Hoffmann:
31 maja 1878 świętował pan nauczyciel Waschkau w katolickiej szkole swój 25-letni jubileusz bycia w urzędzie.
W tym samym roku rozpoczęto budowę nowego wielkiego budynku szkolnego na południowym końcu Würfelstr. (Wojska Polskiego) i 1879 r. go zakończono.


Budowa, która została przeprowadzona przez pana mistrza cieślę J.F.Schulza kosztowała 20186,80 marek, Magistrat dołożył 2386,38 marek, jako drewno budowlane.
Przesiedlenie szkoły nastąpiło 22 października 1879 roku.
Przedtem szkoła katolicka znajdowała się w jednym pustych wynajętych budynków Rathkiego, o tym i innym temacie.
I mnie się wydaje ze ta szkoła była katolicka.


Znak krzyża na szczycie, no i ewangelicy mieli swoja własna.
Charakter tej szkoły zmieniał się z upływem lat.

===========

materiały:
traugutt.org

Najtragiczniejszy moment związany z starą szkołą.II wojna światowa.
Zdecydowaną większość mieszkańców ówczesnej sporej wsi Praust, leżącej na obszarze Wolnego Miasta Gdańsk, stanowiła ludność niemieckojęzyczna.
Jedynie kilkanaście osób, mimo posiadania formalnie obywatelstwa Wolnego Miasta przyznawało się do polskości.
W latach trzydziestych działały w Pruszczu liczne oddziały polonijnych organizacji, takich jak: Polska Macierz Szkolna, Związek Harcerstwa Polskiego, Gmina Polska – Związek Polaków, Rodzina Kolejowa, Kolejarskie Przysposobienie Wojskowe czy Towarzystwo Byłych Powstańców i Wojaków.
W budynku dworca PKP istniała polska świetlica, będąca centrum życia kulturalnego miejscowej Polonii.
Wokół budził się terror NSDAP – pierwsze aresztowania rozpoczęły się już 23 sierpnia, na tydzień przed wybuchem wojny.
Dokonywali ich żołnierze SS z dywizji Heimwehr-Danzig.
Zatrzymywano przedstawicieli inteligencji – nauczycieli, kapłanów oraz robotników i kolejarzy, w sumie około 200 osób – mieszkańców Pruszcza oraz okolicznych wsi.

Wszystkich aresztowanych umieszczono w budynku szkoły, gdzie hitlerowcy znęcali się nad nimi, bijąc ich i ubliżając im. Unikalnym świadectwem losu pruszczańskich Polaków jest fotografia przedstawiająca aresztowanych przed budynkiem szkoły.

Księdza Roberta Wohlfeila, kierownika dworcowej świetlicy Feliksa Pliszkę oraz kilkunastu innych zatrzymanych zmuszono, by pozowali do zdjęcia w pozycji klęczącej.

Po kilku dniach wszystkich przewieziono do więzień przejściowych w Gdańsku. Część skierowano do robót przymusowych, starszych natomiast bezpośrednio do powstającego właśnie obozu Stutthof. Dla zdecydowanej większości była to podroż w jedną stronę…

======================================
Warto poszukać pozycje Johna Muhla,który napisał między innymi pozycje :
„Kirche und Schule un Praust” 1939

www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MUHL_JOHN_ADOLF
www.pl.wikipedia.org/wiki/John_Muhl


https://www.facebook.com/1956115501279768/photos/?tab=album&album_id=1974070552817596

Kartuzy:
Wczesnym rankiem 14 września 1939 rozległy się strzały w podkartuskim
lesie bilowskim. Funkcję „landrata” już nie Kartuz, lecz Karthaus
pełnił od 10 dni Herbert Busch – przybyły tutaj z Praußt (Pruszcza).
Z jego polecenia rozstrzelano sześciu Polaków:
Nikodema Klucza – naczelnika stacji PKP,
Jana Majewskiego – pracownika sądu oraz
Leona Cichosza,
Roberta Gransickiego,
Leona Litwina i
Pawła Nacla.
Tego samego dnia, na kartuskim rynku po południu, ogłosił H. Busch
swą decyzję osobiście, spędzonym tam przymusowo mieszkańcom Kartuz.
Jako powód egzekucji podał Busch działalność szpiegowską i dywersyjną
ofiar. Kto dokonał samej egzekucji nie wiadomo, można przypuszczać,
że to członkowie „Selbstschutzu”(samoobrona), rekrutujący się z
kartuskich „volksdeutschów”. Zamordowanych zakopano w miejscu
rozstrzelania, w odległości ok.100 m od szosy do Sierakowic.
Nikt z członków rodzin ofiar nie otrzymał jednak od Niemców nigdy
aktu zgonu ani jego przyczyny. Niemieccy okupanci ograniczali się
do wydawania świadectw z informacją –„verschollen”(zaginiony).
Skończyła się wojna. Z wielką nadzieją na rozpoznanie zwłok dokonano
ekshumacji grobu. Niestety, rodziny ofiar się rozczarowały -
ofiary zostały spalone i to doszczętnie.
Jest pewne, że spalenia dokonano w ostatnich chwilach przed
wkroczeniem Armii Czerwonej do Kartuz.
Szczątki po ekshumacji bilowskiej znalazły się na kartuskim
cmentarzu we wspólnym grobie z innymi ofiarami nazistowskiego
ludobójstwa na ziemi kartuskiej. Po wojnie, przy szosie sierakowickiej
w bilowskim lesie postawiono pamiątkowy głaz z płytą , z wyrytymi
na niej nazwiskami ofiar. Ten pomnik powstał dzięki działaczom b.
ZBOWiD – u, nieżyjącym już pp. Cygankowi i A. Pryczkowskiemu.
Abstrahując od aktualnego stanu pomnika prawdą jest, że jego
istnienie nie pozwala zapomnieć ponurej historii.
Szkoda jednak, że nie ma dokumentu, w którym na temat poszczególnych
ofiar byłoby choć kilka informacji.
Trudno oczekiwać badań od działającego w wolnym już kraju
wyspecjalizowanego instytutu, który, jak na razie ma ważniejsze
(jego zdaniem) sprawy do wyjaśnienia. Ale czas ucieka, a potem może
się okazać – za późno.


https://pl.wikipedia.org/wiki/Zbrodnia_w_lasach_kartuskich


https://de.wikipedia.org/wiki/Kreis_Karthaus


http://kartuzy.naszemiasto.pl/artykul/zdjecia/pomnik-pomordowanych-mieszkancow-kartuz,2470767,galop,11078169,t,id,tm,zid.html


http://pomorskie.travel/Odkrywaj-Dziedzictwo_kulturowe-Miejsca_Pamieci_Narodowej/6219/Obelisk_zamordowanych_kolejarzy

Prausterskie powodzie, wylew Raduni

Temat powodzi w Pruszczu Gdańskim.
 
Radunia, śluzy, stary Praust 
Rynek w Pruszczu Gdańskim ul. Krótka:
Rynek Pruszcz
Zwykły opad intensywniejszy powyżej 10 minut!!! i rynek zalany


Wg „Kroniki wsi Praust”-Wilhelma Hoffmanna.
(tłumaczył Irek Nowak, źródło stare forum pruszcz)
Oto co pisze:
Rok nieszczęścia 1888 roku przeszedł przez Pruszcz zostawiając swoje ślady. Po tym jak krotko przed Wielkanocą gwałtowne masy śniegu spadły, wystąpiła w Zielony Czwartek swojego rodzaju silna odwilż, ze pokryte gruba pokrywa lodowa potoki, z gor spadającej masy wody nie do pojęcia bylo. Nowa Radunia,w Wielki Piątek na całej długości wsi wylała ponad szosa i powódź zalała z dwóch stron ulice podstawowa (miał na myśli Lindenstr.) gdzie nurt wodny w ogrodzie Zindela z dwóch stron się zderzył ,plot przewrócił i swoja drogę przez ogród pana Zindela znalazł i laki zalał.
Mapka zalanych terenów, zródło m.in. i ciekawe zachowane zdjęcia z okolic Malborka :
Drugi nurt wylał się z Puckiego kąta, te masy wody zmyły z powierzchni stary domek wdowy Krause(Danzigerstr.2).
Ale tak szybko jak woda Nowej Raduni podniosła się i padły wały przeciwpowodziowe na terenie miasta w tym samym dniu,przez to uzyskała swoja drogę.
Jeszcze gorzej wystąpiła woda w Starej Raduni. Szczęśliwie przeżyły to pruszczańskie śluzy, które były pod obsługą mistrza śluz Neumanna, który to niebezpieczeństwo przewidział, krotko przedtem przez saperów, z ogromnych mas lodu zostały uwolnione, ze woda wolny przepływ miała i śluzy były bezpieczne.
 
 Plan wodno- kanalizacyjny dla Danzig
            Rejon Praust
Wasserleitung, Canalisation und Rieselfelder von Danzig.
Nie udało się licznym stróżom walów nawet przy wielkich wysiłkach, raduńskich walów napierającej powodzi zatrzymać. W pierwszym dniu święta Wielkanocnego z ranka powstało w następstwie zgromadzenia się lodów przed mostem przy dworcu w kacie tzw.Haselau przerwanie walu, które szybko się powiększyło.
Mostek przy dworcu
Z potężnych mas wody, które przez przerwę w wale przelały się, został trójkąt miedzy walem Raduni i dworcem w krótkim czasie wypełniony , woda się podniosła, przed peronami wyszuflowane masy śniegu miały ja zatrzymać do pewnej wysokości, zapełniły się piwnice budynku odbioru i przerwała niespodziewanie torowisko w południowej części dworca aż w 3 miejscach.”

Zalane boisko przed budynkiem domu kultury

Haselau – część wsi (nie dzielnica, bo takowych wsie nie posiadają, a raczej kwartał mieszkalny typu Woyanower Viertel, Hofacker) w okolicach dzisiejszego stadionu.

Najsłynniejsze zdjęcie nowego basenu w Pruszczu Gdańskim.

Powódź i zalane boisko przy domu kultury.


Tutaj powyginane szyny kolejowe które już wisiały na nasypach kolejowych, jak także druty telegrafu wiszące nad przerwami w walach, były wyglądem swojego rodzaju. Po rekwizycji naczelnika dworca pana Alberta Heina został powołany militarny oddział z Gdańska, który pod kierownictwem pana rządowego mistrza budowlanego Mullhaupta próbował zamknąć przerwy w walach workami z piaskiem. To udało się po tym jak wały Raduni kolo zatoru przy moście wysadzono i przez masy wody skierowano do starej Raduni.
Pruszcz Gdański ul. Wojska polskiego 2001


Przy tej pracy naczelnik Zoemer z Rokitnicy, który łódką ten powstały nurt chciał przepłynąć był w zagrożeniu życiowym i z trudem uratowano go od śmierci przez utoniecie. Samo to jest zrozumiale, ze ruch kolejowy miedzy Gdańskiem a Pruszczem został wstrzymany i tylko potrzebne pociągi się ta linia poruszały. Podróżnicy musieli do Tczewa inne dorożki sobie wziąć, gdzie pozakładały się pocztyliony przewozowe, które w obu kierunkach przez nasza miejscowość przejeżdżały. Przy tym był to kosztowny rodzaj podroży, częściowo połączony z ciężka sytuacja, bo na południowym końcu wsi Pruszcz płynęła woda do metrowej wysokości ponad szosę i groziło to zerwaniem mostu.
Pocztowe przesyłki, także zostały starymi pojazdami pocztowymi transportowane i było to śmiesznie, gdy zabrzmiały rogi pocztylionów ,tak jakbyśmy eis w dobre stare czasy cofnęli.
Oprócz szkód, jakie woda przy dworcu wyrządziła po drodze przez Pruską Plebankę w kierunku Żuław, uszkodziła i częściowo zawaliła budynki, zalane piece, podmyte i zapiaszczone pola i ogrody można to smutnie sobie wyobrazić. Tutaj musiał Rzad pomocnie interweniować, żeby poszkodowanych małych ludzi przed całkowitą ruina ustrzec.
Powodz w okolicy Metalzbytu
Powódź w okolicy Metalzbytu


Jako kursorium z tego czasu jest do zaznaczenia,ze przy odpływie mas wód do starej Raduni został jesiotr zauważony.
Ten został przez robotników Langnau, Joh, Konsiorr, Martin Neumann i Johannes Bluhm złowiony i w triumfie przez wieś noszony. Ryba która 26 kilo ważyła, została kupiona przez gdańskiego handlarza ryb.
W następstwie tegorocznych doświadczeń założono Rokitnicki Związek Walów Przeciwpowodziowych do ochrony prawej strony starej Raduni i lewej strony Czarnej Lachy położonych tam pol.
To nastąpiło 22 maja 1888 roku.
Także Gdański Związek Walów Przeciwpowodziowych został na nowo zorganizowany i tym samym podporządkował sobie cześć pruszczańskich pól.”
==========================
Związki wałowe miały za zadanie sypanie i utrzymywanie ziemnych wałów ochronnych wzdłuż rzek, czyszczenie kanałów, rowów odwadniających i cieków wodnych oraz ochronę ziem uprawnych przed zalaniem przy spływie lodów lub nadmiernych opadów.
Wspólnoty wałowe tworzono już w średniowieczu jako samorządne organizacje prowadzące działalność na podstawie statutów uchwalanych przez ich członków.

 

Podlegały one władzom miejskim w posiadłościach miejskich, a w XIX w. landraturom. Podstawową powinnością takich organizacji były prace szarwarkowe, składki pieniężne na cele ogólne oraz uczestnictwo w strażach alarmowych w okresie zagrożeń. W połowie XIX w. ujednolicono działalność samorządów wałowych. Na czele urzędu wałowego stał naczelnik inspektor (Deichhauptmann), któremu polegała policja wałowa oraz inspektor wałowy do spraw technicznych z uprawnieniami policji budowlanej. Naczelnikowi podlegali przysięgli wałowi.

 

W okresie Wolnego Miasta (1920-1939) urząd naczelnika wałowego podporządkowano Senatowi, a od 1936 roku jego wybór zastąpiono nominacją. Naczelnikowi wałowemu podlegały wszystkie sprawy związane z ochroną przeciwpowodziową. Od 1889 r. podporządkowano mu również sprawy melioracji. Naczelnik posiadał także uprawnienia wykonawcze wobec nie należących do związków wałowych. Natomiast jednostki podporządkowane, na czele których stali przysięgli wałowi czuwały nad wykonywaniem obowiązków poszczególnych mieszkańców (lub całe wsie), którzy budowali i utrzymywali wały ochronne, pełnili dyżury alarmowe w strażnicach.
Na obszarze delty Wisły od czasów średniowiecza działało kilka związków wałowych: -pierwszy na lewobrzeżnym terenie Wisły od Tczewa do Gdańska (związek gdański 1407) -drugi na Wielkich Żuławach między Wisłą i Nogatem (związek elbląski);
 
 Jeden z herbów związkowych
-trzeci na prawnym brzegu Nogatu na tzw. Małych Żuławach (związek malborski);
-czwarty związek rozciągał się na tzw. nizinach kwidzyńskich i obejmował tereny od Kwidzyna do Torunia.
Okolice Pruszcza Gdańskiego


W 1857 r. w wyniku decyzji o regulacji Wisły utworzono wspólny zarząd w Gdańsku (Danziger Deichverband), który istniał niezależnie od dotychczasowych związków wałowych. W 1899 r. powołano Związek Wałowy Wisła – Nogat, który miał koordynować pracę powołanych w tymże roku Inspektoratów Wałowych w Gdańsku, Malborku i Elblągu.
W związku ze skutkami powodzi z 1888 roku w dniu 22 maja tego samego roku powołano do życia i działania również związek wałowy na terenie gminy Praust, a ściślej mówiąc w Rokitnicy – Rokitnicki Związek Wałowy (Müggenhahler Deichverband) w struktury, którego włączono też gminę Praust.
Zniszczony wiatrak, młyn wodny na Nogacie

Miał on za główne zadanie ochronę gruntów położonych po wschodniej części starej Raduni m.in. osiedle kolejowe i przy Gęsi.
Poprawianie koryta rzeki Gęsia, priorytet na zimę 2015/ 2016


W 1894 roku gmina nabyła kolejkę polową tzw. „Feldbahn” mającą za zadanie ułatwienie oczyszczania koryta rzeki, co wiązało się też z obniżeniem kosztów tych zabiegów. W tym samym roku dokonano reorganizacji Danziger Deichverband, który w swe struktury włączył również Rokitnicki Związek Wałowy.
Poprawianie koryta rzeki Gęsia, priorytet na zimę 2015/ 2016


Małe uzupełnienie:
Od XVII wieku we wsiach żuławskich ukształtował się wiejski samorząd lokalny, w skład którego wchodzili zarządcy wałowi /dygrafowie/ i przysięgli wałowi oraz kanałów, który zajmował się głównie sprawami utrzymania wałów.
Linki:
Pomorze przeżyło już 150 wielkich powodzi!
Gdańsk przez stulecia pod wodą
 

Gut Kochstedt, Klonowo, Komarowo

Piknik lotniczy połączony z uroczystymi obchodami święta 49 Bazy Lotniczej był niebywałą okazją do obejrzenia części lotniska pod kątem pozostałości po czasach minionych. Głównie interesowaliśmy się pozostałościami po Luftwaffe.

Rys historyczny:

Obiekt wojskowy Praust należał do grupy satelitarnych dla lotniska Langfurt (Wrzeszcz). Trudno określić dokładną datę powstania lotniska ale szukamy cały czas śladów historycznych jego powstania.  Według notki biograficznej
http://49blot.wp.mil.pl/pl/26.html
„Powstało w połowie lat 30. XX wieku. Główną jego funkcją miała być popularyzacja lotnictwa sportowego.” Jak do tej pory nie trafiliśmy na żadne dokumenty wskazujące na działanie tu lotniska sportowego tak jak działo się to w Piekle (Piekiełko, Przywidz-Mariensee) lub w Willenbergu k. Malborka.
http://praust.blog.pl/category/szkola-szybowcowa-piekielko/ 

Trafiliśmy na dokumenty z 1939 rozbudowy na tym obszarze próbnej radiostacji na Powstańców Warszawy (Werdestrasse) i przejmowaniu przez Kriegsmarine terenów pod zabudowę.


http://praust.blog.pl/category/rozne-zdobyte-dokumenty-praust/

Bardzo ważną datą dla intensywnej rozbudowy jest 7.7.1944 kiedy oficjalnym rozkazem powołano podobóz Praust (Aussenarbeitslager Praust bei Danzig, Lager Kochstedt )


http://praust.blog.pl/category/praust-2/


http://praust.blog.pl/category/potezne-lotnisko-praust/


http://praust.blog.pl/category/luftwaffe-na-terenie-lotniska-praust-i-zipplau-1944/


http://praust.blog.pl/category/czas-pogardy/

Obóz główny znajdował się na terenie obecnych ogródków działkowych
na ulicy Powstańców Warszawy a zasięgiem obejmował całe lotnisko wojskowe z siedzibą w pałacyku Kochstedt.

Pałacyk Kochstedt

Pracowało tu początkowo 300 więźniarek, później 800 a przed samym Marszem Śmierci w styczniu 1945 nawet 1100 osób.
Liczby te to tylko dane statystyczne bo przez obóz mogły przejść tysiące osób. Według wspomnień więźniarek z początkowej załogi do dnia likwidacji obozu przetrwało ok 200 osób a załoga była cały czas wymieniana.

Takiej nazwy Komarowa nie pamiętają nawet najstarsi mieszkańcy.
Mapa powiatu gdańskiego z 1954r. Wg nas około 50 procent budynków z mapy może być po Luftwaffe.

Nie wszystkie zdjęcia jakie pokażemy muszą być pozostałością po okresie wojennym ale stanowią ciekawostkę.

Płyta lotniska

Budowy lotniska podjęła się  firma KLammt z Królewca

Przedwojenna siedziba firmy:
Baufirma, Ausführung von Bauten jeder Art in Beton-,
Eisenbeton-, Hoch- und Tiefbau
Firma Klammt
Hermann KLAMMT
Adres Münzstraße 14 Königsberg

W budowie lotniska partycypowały organizacja Todt-a oraz
urzędy budowlane Luftwaffe – największe z nich działały w Praust i Königsberg.

Najprawdopodobniej: 
https://de.wikipedia.org/wiki/H._Klammt_AG
. Wyrównano teren, wprowadzono systemy melioracyjny. Wszystko kosztem setek więźniów podobozów w Praust. Znaleźliśmy również dokumenty o handlu ludźmi dla potrzeb rozbudowy lotniska !!!

Główna płyta lotniska Praust

Odpływy wody z głównej płyty lotniska

Specjalnie uformowany beton, płyty w kształcie łódki do odpływu wody. Płyta boczna

Płyta lotniska- pas przy pałacyku Kochstedt

 

 Kolejka i dworzec na jednostkę:

Znajdowała się przy wjeździe na Komarowo gdzie obecnie są garaże.

Ślad torów kolejowych był widoczny jeszcze niedawno.

Kalibracja z mapy aliantów oraz współczesnej mapy geoportal. Z tego rejonu do Pruszcza przebiegała również droga główna w kierunku ul. Pułaskiego

 

Pozostałości po torowisku. Wykropkowane zniszczone budynki, linia kolejowa na czarno zaznaczone istniejące w 1954 r budynki i jeszcze tory kolejki

Widok na tyły garaży od strony lotniska. To tutaj znajdowały się perony rozładunkowe i być może pracowali tu więźniowie obozu kolejowego

 Główna aleja drzew:

Aleja Drzew Kochstedt

Widok w stronę osiedla. Po prawej widoczny budynek gospdarczy

 

Widok w stronę jednostki

 Pałacyk i park Kocha:

Herb rodziny Julius-a Schlenther-a. Pierwszej rodziny z Kleinfof

W latach 1853-1855, kiedy to Julius Schlenther – właściciel gospodarstwa sołeckiego w Pruszczu Gdańskim
http://www.von-kries.de/cms/front_content.php?idcat=42

- wybudował pośrodku swojej posiadłości nowy dwór, któremu nadano nazwę
Mały Dwór (Kleinhof) – Kleinhof Praust (1857 – 1903)
W 1903 posiadłość nabył Hermann Koch, który zbudował tu pałac uzyskując zarazem urzędową zgodę na zmianę nazwy miejscowości na Kochstedt.

Trafiliśmy jeszcze na jedną do tej pory nie publikowaną nazwę !!
-Abbau von Praust (do 1857)
-Kleinhof – Kleinhof Praust (1857 – 1903)
-Kochstedt (1903 )
-Gut Kochstedt (1938)

Nazwa ta obowiązywała do 1945,

Szkic na podstawie szpiegowskiej mapy aliantów 1944r. Widoczny park z pałacykiem, budynki gospodarcze

 

Żołnierze polscy, służący w jednostce przy niemieckich barakach

 

Pałac Kochstedt

Oto historia powstania Kochstedt-u wg. Kroniki W.Hoffmanna:

Właściciel posiadłości soleckiej pan Julius Schlenther w 1853 roku sprzedał
swój dwór i ogród panu von Kries(z Wacmierza) do założenia handlu
ogrodniczego (teraz Rathke i syn) i zbudowal sobie nowy dwór w środku
swoich pól,koło i za koleją żelazną (Kleinhof,teraz Kochstedt)

Dom dopiero był gotowy w 1855 roku,do tego czasu rodzina Schlentherow
mieszkała w starym,później Palacu Wiedemanna(dzisiaj Markt nr.2).
W 1872 zbudował pan Schlenther przejście przez tory kolejowe kolo
Kleinhofu,wytwornie serów która dzierżawcy Ketzlerowi przez długi czas
kwitła, później pod upadla, bo ten dzierżawca później  świeże mleko odstawiał
w Gdańsku,tak jakby sery robił.(dzisiaj ten budynek, Kochstedt nr.5 jako
Insthaus).

Pan major Gustaw Schlenther, który ojcowską ziemię”Kleinhof” od
roku 1874 najpierw dzierżawiąc, od 1886 r. jako właściciel sprzedał początek
grudnia 1900 r. Landesbankowi. Pan Schlenther który szczycił się w otoczeniu
poważaniem i przez 10 lat był członkiem obwodowej komisji, także 6 lat
dzielnicowej komisji,po wielu złych zbiorach,a także gospodarczej
nieudolności, był przymuszony do sprzedaży.

Landesbank postawił jako administratora tej posiadłości pana Leweck, który
po pewnym czasie został zastąpiony przez pana Bernharda Pennera.
15 maja 1903 roku sprzedał Landesbank posiadłość Kleinhof panu Hermannowi
Kochowi z Eggersdorfu. Ten zbudował na tej posiadłości  nowy piękny palac i
otrzymał pozwolenie posiadana nazwy”Kochstedt”. Jego zamiarem było
stworzenie oddzielnej dzielnicy z posiadłością i od gminy pruszczańskiej
się odłączyć, jednak do tego nie doszło bo gmina zażądała od niego wysokiej
sumy pieniężnej.

Z przed kilku laty przez pana Kocha nowo wybudowany pałac 16 grudnia 1907
roku został przez ogień zniszczony, pożar powstał przypuszczalnie na
poddaszu położonej wędzarni i za późno odkryty.

Jak w końcu wiejskie sikawki przyjechały już była ta piękna budowla nie do
uratowania.
Taka jest historia do 1913 roku.

Mieszkańcy Kochstedt z największej listy mieszkańców Praust:


http://praust.blog.pl/category/lista-mieszkancow-praust/

Priewe;Otto;Eisenbahner;Gut Kochstedt 6
Schlicht;Ida;;Gut Kochstedt 6

Cieslikowski;August;Stellmacher;Gut Kochstedt 5
Howe;Otto;Maurer;Gut Kochstedt 5
Hufnagel;Bruno;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Hufnagel;Helene;Witwe;Gut Kochstedt 5
Kaleß;Friedrich;Invalide;Gut Kochstedt 5
Latzke;Adam;Zimmerer;Gut Kochstedt 5
Latzke;Gertrud;;Gut Kochstedt 5
Mania;Michael;Unternehmer;Gut Kochstedt 5
Mania;Gertrud;;Gut Kochstedt 4
Mania;Helene;;Gut Kochstedt 5
Ostrowski;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Nolte;August;Stellmacher;Gut Kochstedt 5
Schwichtenberg;Anton;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Schwichtenberg;Joseph;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Socha;Anton;Nachtwächter;Gut Kochstedt 5
Socha;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Socha;Elisabeth;Areiterin;Gut Kochstedt 5
Zamzau;Karl;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Zamzau;Paul;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Zamzau;Maria;Invalidin;Gut Kochstedt 5

Neubert;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Neubert;Otto;Arbeiter;Gut Kochstedt 3
Kloskowski;Felix;Chauffeur;Gut Kochstedt 3
Damaschke;Max;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Hiller;Gustav;Kutscher;Gut Kochstedt 4
Plicht;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Plicht;Paul;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Plicht;Theodor;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Pranschke;Adolf;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Pranschke;Gertrud;Arbeiterin;Gut Kochstedt 4
Richert;Franz;Oberschweizer;Gut Kochstedt 4
Rick;Jakob;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schafrick;Bertold;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schafrick;Bertold;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schlagowski;Albert;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schlagowski;Bernhard;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schlagowski;Franz;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Seinwill;Karl;Unterschweizer;Gut Kochstedt 4

Domröse;Hermann;Invalide;Gut Kochstedt 3
Gillmeister;Karl;Schmied;Gut Kochstedt 3
Krajewski;Marzell;Gärtner;Gut Kochstedt 3
Krajewski;Gertrud;;Gut Kochstedt 3
Zube;Karl;Arbeiter;Gut Kochstedt 3
Zube;Karl;Arbeiter;Gut Kochstedt 3

Hennig;Theodor;Oberinspektor;Gut Kochstedt 2
Link;Karl;Hofmeister;Gut Kochstedt 2
Link;Luise;;Gut Kochstedt 2
Sturmhoefel;Karl-Heinz;Inspektor;Gut Kochstedt 2

Koch-Kochstedt;Bernd;Landwirt;Gut Kochstedt 1
Koch-Kochstedt;Olga;Gutsbesitzerin;Gut Kochstedt 1
Schwarzrock;Elisabeth;Hausdame;Gut Kochstedt 1
Wunsch;Anna;Stütze;Gut Kochstedt 1


http://gov.genealogy.net/item/show/KOCEDTJO94IG


http://www.westpreussen.de/cms/ct/ortsverzeichnis/details.php?ID=3371

Warto wspomnieć że w Pałacu znajduje się arcyciekawa Sala Tradycji. Kilka zdjęć znajdziecie na stronie:


http://49blot.wp.mil.pl/pl/38.html

Pałac Kochstedt

 

Pałac Kochstedt

Pałac Kochstedt

Pałac Kochstedt, przepięknie rzeźbione ozdoby schodów

Pałac Kochstedt, przepięknie rzeźbione ozdoby schodów

Pałac Kochstedt

Pałac Kochstedt

Pałac Kochstedt

Pałac Kochstedt- ciekawe rzeźbienia schodów, smoki, bazyliszki…

Metaloplastyka schodów

 

Aleja drzew w rejonie pałacyku

 Tajemnice pałacyku Kochstedt

Każda a na pewno tak wiekowa budowla skrywa swoje tajemnice. Jedna z nich nieoficjalnie podzielili się pasjonaci tego terenu. W latach 90-tych odwiedził te tereny syn właściciela majątku. Zapytany o pamiątki z Praust wspominał z łezką w oku że na opuszczenie domu miał…godzinę. Czy na terenie majątku są ukryte „skarby”domowe po byłych właścicielach? Być może. My wiemy gdzie może być ukryty dobytek Kochstedt. Problem w tym że żołnierze maja swoje procedury. Nie szperają wykrywaczami w terenie, nie ganiają po krzakach szukając betonu, być może po pracy ale nie na służbie.
My mamy dla Was otwartą propozycję- ekipa „Poszukiwaczy historii” czyli Archeolog (Olaf Popkiewicz) i poszukiwacz, dziennikarz (Radek Biczak) – dwóch naukowców-zapaleńców, chętnie odkryją tajemnice. Ekipa wyraziła chęć na przebadanie archeologiczne rejonu domniemanego schronu, ziemianki.  A na razie mała zajawka- skan lidarowy, wskazujący na ukryta piwnicę !!!

Piwnica Kochstedt- czy kryje w sobie majątek byłego właściciela?

 

Betonowe pozostałości:

Betonowe pozostałości.

Betonowe pozostałości.

Betonowe pozostałości- współczesne lampy na potężnych blokach

Betonowe pozostałości- rejon tzw. stolarni

Betonowe pozostałości- rejon tzw. stolarni

Betonowe pozostałości- rejon tzw. stolarni

Betonowe pozostałości- rejon tzw. stolarni

 

Betonowe pozostałości

Betonowe pozostałości, ciekawe silosy

Betonowe pozostałości- rejon tzw. stolarni

Betonowe pozostałości- rejon tzw. stolarni

 

Betonowe pozostałości- rejon budynku gospodarczego

 

System naprowadzania, anteny:

Z przelotu aliantów wynika ze Niemcy dysponowali w 1944r. systemem naprowadzania, na terenie Kochstedt znajdowały się:


http://praust.blog.pl/files/2015/12/Notka-lotnisko-Praust.jpg

Wspomagała ich AERADIO Stacja, która znajdowała się w Zipplau (Cieplewo)

AERADIO Stacja Zipplau (Cieplewo)


http://praust.blog.pl/category/ae-radiostacja-zipplau-aeradio-station-zipplau/

 

Więcej o lotnisku wojskowym z Zipplau( Cieplewo) znajdziecie:


http://praust.blog.pl/category/cieplewo-zipplau/

Stacja radarowa na terenie jednostki znajdowała się w kierunku rzeki Gęsia.

Nie udało nam się sprawdzić pozostałości w lesie ale jeden transformator w tym rejonie może wskazywać na więcej pamiątek.

Wireless station- miejsce gdzie znajdowała sie stacja radarowa w Praust niedaleko pałacu Kochstedt. Kalibracja z mapy szpiegowskiej aliantów na tle współczesnej mapy geoportal

Transformator w rejonie stacji radarowej Luftwaffe

Betonowe pozostałości w rejonie stacji radarowej Luftwaffe

Warto wspomnieć że  niedaleko Praust znajdują się również pozostałości po radarach Würzburg – niemiecki radar naziemny służący do kierowania ogniem artylerii przeciwlotniczej i światła reflektorów w czasie II wojny światowej.

Radar Würzburg
FuMG 65 „Würzburg-Riese”,
2. mittlere Flugmelde-Leit Kompanie,
Stellung „Makrele“

 

Goszyn- Goshin

Goszyn- Goshin

Hohenstein, Kohling- Pszczółki, Kolnik

Hohenstein, Kohling- Pszczółki, Kolnik

Hohenstein, Kohling- Pszczółki, Kolnik

Hohenstein, Kohling- Pszczółki, Kolnik

FuMG 65 „Würzburg-Riese”,

2. mittlere Flugmelde-Leit Kompanie,
Stellung „Makrele“

http://www.ww2.dk/ground/ln/ln262.html


http://www.ww2.dk/ground/ln/ln261.html

Luftnachrichten-Regiment 261 at Hohenstein !!! Pszczółki !!!
(Stellung „Makrele”)
2. mittlere Flugmelde-Leit Kompanie at Hohenstein,
near Danzig (Stellung „Makrele”)
(new); from 7.2.45 under Flugmelde-Abteilung Ostpreussen

Na terenie Polski znajdowało się ich ponad 100, a w całej Europie ponad 1500. Stacje te były wyposażone głównie w radary FuMG-65 (FuMO-214) Würzburg-Riese oraz Freya

Potężna lista radarów:

http://www.geschichtsspuren.de/index.php?typ=19&quad=1&sort=0&option=com_fmdb&task=1&Itemid=63

Opracowywany w firmie Telefunken od połowy lat trzydziestych. Pierwszy model, oznaczony Würzburg A, wszedł do służby w 1940; następne wersje: B, C i D były wprowadzane do 1941. Kolejne wersje miały udoskonalaną elektronikę, pozwalającą na zautomatyzowanie naprowadzania na cel. Wszystkie umieszczane były na przewoźnych przyczepach i miały składane anteny na czas transportu.
Trzymetrowej średnicy antena i nadajnik o mocy od 7 do 11 kW, pracujący na fali 54-53 cm (553-566 MHz), dawały maksymalny zasięg przeszukiwania ok. 40 km i śledzenia ok. 25 km. Radar miał częstotliwość wysyłania impulsów ok. 3750 (dokładność pomiaru odległości ok. 25 m). Radarów tych wyprodukowano ok. 4000 sztuk.
Dla większej dokładności pomiaru skonstruowano następnie większą wersję, nazwaną
FuMG 65 Würzburg-Riese („Wielki Würzburg”),
która posiadała antenę o średnicy 7,4 m i silniejszy nadajnik zapewniający zasięg do 70 km (układ elektroniczny pozostał bez zmian). Würzburg-Riese były montowane w stałych stacjach naziemnych, których zbudowano ok. 1500.
W lutym 1942 hitlerowska stacja radarowa w Bruneval stała się celem udanego ataku brytyjskich spadochroniarzy (Operacja Biting). W jej wyniku Anglicy zdobyli podstawowe komponenty elektroniczne radaru Würzburg-Riese, będącego na wyposażeniu stacji. Udana operacja przyniosła aliantom dodatkowe korzyści dzięki reakcji dowództwa Luftwaffe, które nakazało otoczenie podwójną linią zasieków wszystkich stacji radiolokacyjnych. Do tego momentu były one bowiem niezwykle trudne do wykrycia, teraz dzięki podwójnej otoczce „kresek” stały się doskonale widoczne na zdjęciach lotniczych. To, z założenia służące poprawie bezpieczeństwa działanie, w rzeczywistości umożliwiło zniszczenie większości z nich podczas przygotowań do lądowania w Normandii w 1944.
Dwa radary Würzburg stanowiły podstawowe wyposażenie wszystkich trzech kategorii (1, 2, 3) stacji radiolokacyjnych tworzących tzw. Linię Kammhubera. W ramach systemu zwalczania wrogich samolotów Himmelbett odpowiadały za określanie pozycji namierzanego bombowca (pierwszy radar) i przechwytującego go myśliwca nocnego (drugi radar). Radar ten pozostawał w użyciu do końca II wojny światowej.

http://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP3597

 

„Aleja Dorniera”:

Nazwana tak przez nas droga z pałacu Kochstedt do Praust- Werdestr., obozu Praust na obecnej ulicy Powstańców Warszawy.

 

„Aleja Dorniera”- stare mapy wskazują na drogę z drzewami, z pałacu Kochstedt do Praust. W 1944 r. Była już wycięta na potrzeby rozwijającego się lotniska.

„Aleja Dorniera”- jedno z pierwszych zdjęć z stare forum pruszcz, przedstawiające DO-17. Data najprawdopodobniej 39-43. Po skanowaniu fotografii w dużej rozdzielczości widoczny jest pałac Kochstedt.

„Aleja Dorniera”- widok współczesny na pałac Kochstedt

 

„Aleja Dorniera”- widok w kierunku na obóz Praust/ Pruszcz Gdański

„Aleja Dorniera”- z cyklu „Było- Jest”
http://praust.blog.pl/category/bylo-jest-praust-pruszcz-gdanski/

Aleja drzew na tle zdjęcia jakie przekazał
syn właściciela majątku panu M.Kochanowskiemu- zasłużonemu działaczowi, lotnikowi oraz autorowi książek o lotnictwie.

 

„Aleja Dorniera”- z cyklu „Było- Jest” zdjęcie alei drzew oraz zdjęcia jakie przekazał syn właściciela majątku panu M.Kochanowskiemu- zasłużonemu działaczowi, lotnikowi oraz autorowi książek o lotnictwie.

 

Bunkry:

Schron w okolicy budynku gospodarczego

Schron w okolicy budynku gospodarczego. Niestety nie wszyscy umieją przyjmować gościnę i skorzystać ze śmietnika. Polska wiocha…

 

Schron w okolicy budynku gospodarczego

 

Stare i wycięte drzewa:

Drzewa być może pamiętające stare czasy

 

Drzewa…

Drzewa…

Drzewa…

Aleja drzew przy pałacu Kochstedt, czy tutaj mieściły się baraki obozowe?

 

 Stolarnia:

Stolarnia przy pałacu Kochstedt

 

Stolarnia

Stolarnia

Stolarnia

Stolarnia

 

Budynek gospodarczy:

Budynek gospodarczy przy pałacu Kochstedt

Budynek gospodarczy

Budynek gospodarczy

 Widoki:

Jeszcze pod sam koniec wizyty na pokazach dwa arcyciekawe widoki rzadkie dla oczu cywila.

Widok na Roszkowo- przy okazji odnośnik na informacje o tej miejscowości oraz lotnisko w tamtej części:
http://praust.blog.pl/category/roszkowo-rostau/

Widok z bazy na Roszkowo

i  Pruszcz Gdański z 49 bazy lotniczej.

Widok z bazy na Pruszcz Gdański

Kończymy powoli wizytę na udostępnionych terenach. Podejrzewamy że pamiątek na terenie jednostki jest więcej. Liczymy na ponowna wizytę i przekazanie Wam ciekawostek z terenu. Pozdrowienia dla Stowarzyszenia- 49 Miłośników Lotnictwa w Pruszczu Gdańskim oraz całej ekipy 49 Bazy Lotniczej.

Lotnisko wodne Neufähr/ Górki Wschodnie/ Sobieszewo

Sobieszewo /  Bohnsack

 

Ciekawy link o Wyspie Sobieszewskiej sprzed powodzi i utworzenia się Wisły Śmiałej
http://momente-im-werder.net/01_Offen/90_Sonstiges/980_Werkzeug/1840_Weichsel/1840_Weichsel.htm

 

Historia

Wyspa Sobieszewska od strony zachodniej to obecnie część wschodnia i zachodnia, która przedzieliła Wisła.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Wyspa_Sobieszewska

Na terenie Wyspy odnaleziono ślady osadnictwa z okresu neolitycznego (2000–1700 p.n.e.). Mieszkali tu głównie przedstawiciele kultury rzucewskiej, trudniący się rybołówstwem i myślistwem.
- ok. 550 r. n.e.: pierwsze informacje na temat ujścia Wisły opisanego przez historyka bizantyjskiego Jordanesa („O pochodzeniu i czynach Gotów”)
- 890 r.: kolejna informacja o ujściu i delcie Wisły podana przez normandzkiego żeglarza Wulfstana
W XIV i XV wieku przez teren Wyspy przechodził trakt łączący Gdańsk z Królewcem, a przy nim dwie duże karczmy (Kreczem Newefehre i Kreczem Boemsagk), przy których zaczęły tworzyć się duże osady, w tym Bohnsack (niem. worek fasoli) – późniejsze Sobieszewo.

GÓRKI ZACHODNIE

http://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=G%C3%93RKI_ZACHODNIE

GÓRKI WSCHODNIE

http://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=G%C3%93RKI_WSCHODNIE

Nazewnictwo okolic Wyspy Sobieszewskiej:
1. Górki Wschodnie, dawniej Östlich Neufähr
2. Sobieszewo, dawniej Bohnsack
3. Sobieszewko, dawniej Bohnsacker Pfarrdorf
4. Orle, dawniej Orlinki, a jeszcze wcześniej Wordel
5. Wieniec, dawniej Kronenhof
6. Komary, dawniej Schnakenburg
7. Świbno, dawniej Śpiewowo, a jeszcze wcześniej Schiewenhorst
8. Przegalina, dawniej Łożyska, a jeszcze wcześniej Einlage
9. Pastwa Sobieszewska, dawniej Bohnsackerweide

Przynależność administracyjna terenu Wyspy Sobieszewskiej zmieniała się wielokrotnie na przestrzeni wieków, najczęściej przechodząc między Prusami a miastem Gdańskiem. W okresie rozbicia dzielnicowego była to część księstwa pomorsko-gdańskiego, w okresie krzyżackim komturstwa gdańskiego, a następnie część Gdańska jako Żuławy Gdańskie.
Jak pisze Waldemar Nocny
https://pl.wikipedia.org/wiki/Waldemar_Nocny
: „Począwszy od roku 1472 Rada Miejska oddawała majątki przekazane w jej ręce przez króla polskiego w 1454 roku pod zastaw obywatelom miasta, którzy ponieśli największe nakłady finansowe w czasie wojny z Zakonem Krzyżackim”.
Tereny wyspy należały do Gdańska do 1793 r. (II rozbiór Polski), a następnie przeszły we władanie Prus.
Po klęsce Prus w wojnie prusko-francuskiej (1806) weszły do ustanowionego przez Napoleona autonomicznego miasta Gdańska. Kongres Wiedeński (1815) znów poddał te tereny pod panowanie pruskie. W okresie międzywojennym Wyspa Sobieszewska znów wchodziła w skład Wolnego Miasta Gdańska.

Mieszkańcy Sobieszewo <Bohnsack>:

http://www.stammbaum-staeck.de/Joomla/index.php/adressbuch/danzigiger-lkr-1888/orte-danziger-niederung-1888/134-bohnsack-einwohner-1888

Mieszkańcy Wschodnie Górki < Neufaehr> :

http://www.stammbaum-staeck.de/Joomla/index.php/adressbuch/danzigiger-lkr-1888/orte-danziger-niederung-1888/172-neufaehr-einwohner-1888

Książka telefoniczna Bohnsack:
http://www.danzig.org/en/wp-gallery/?cat_id=767&gallery-img-id=12791

Granice WMG

Wisła Śmiała

Granice Wyspy Sobieszewskiej ukształtowały dwa ważne wydarzenia: przedarcie się wezbranej po roztopach Wisły przez miejscowość Górki w 1840 r. oraz stworzenie kolejnego – do chwili obecnej głównego – ujścia rzeki w 1895 r., tym razem siłami człowieka.

Niedługo po pierwszym z wydarzeń przebywał w tych stronach Wincenty Pol, który opisał je na podstawie relacji świadków:
„Od połowy stycznia 1840 roku sparły się wody średniej Wisły (…). Wisła nie mając w ten sposób kiedy ulać wód swoich, wezbrała na brzegach i zagrażała zniszczeniu całej okolicy. Aż 1 lutego 1840 roku w nocy wyrżnęła się nowym korytem wprost ku morzu (…).
To nowe koryto nie ma dotąd nazwiska; a że się Wisła tak poczciwie i raźno ku morzu przebrała – nazwijmy ją tutaj „Śmiałą Wisłą”.

Wieś Górki (Neufähr) pod Gdańskiem po tzw. przełomie Wisły, jaki miał miejsce
zimą 1840 r. Wówczas w okolicy Płoni Wielkiej (dawniej: Płonina, Pleniewo,
niem. Groß Plehnendorf/ Plönendorf) grube warstwy kry spływającej do Wisły
Gdańskiej utworzyły niebezpieczny zator i spiętrzone masy wezbranej wody
przerwały prawy wał niedaleko Sobieszewa (Bohnsack), powodując zalanie części
terenów dzisiejszej Wyspy Sobieszewskiej. A w okolicy miejscowości Górki
w nocy z 31 stycznia na 1 lutego skłębione fale gniewnej rzeki przebiły się przez
pas Mierzei Wiślanej w największym jej przewężeniu (liczącym około 1,5 km),
żłobiąc z impetem nowe ujście do Bałtyku. W miejscu przerwania wydmy rwący
nurt Leniwki wytworzył głęboką rynnę, która na początku lutego osiągnęła
szerokość około 300 m, by później rozszerzyć się w formie leja do 750 m. W strefie
przybrzeżnej zaś z piasków naniesionych do Zatoki przez wody wiślane powstały
rozległe płycizny i ławice. W następstwie tej katastrofy ujściowy odcinek
Wisły skrócony został o około 14 km, a stara osada rybacka, sięgająca swymi początkami jeszcze wieków średnich, została przedzielona na dwie nierówne części
– Górki Wschodnie i Zachodnie (Östlich – Westlich Neufähr). Wielka woda,
pomimo że przeszła przez wieś w miejscu, w którym zabudowania były znacznie
oddalone od siebie, zabrała do morza osiem domów, a 90 osób pozostało bez dachu
nad głową. Wkrótce po tych dramatycznych wydarzeniach, w celu uregulowania
stosunków wodnych w Gdańsku i okolicy, odcięto w Płoni Wielkiej nowe
ujściowe koryto rzeki śluzą komorową od płynącej w kierunku Wisłoujścia odnogi,
zwanej odtąd Martwą Wisłą, i zbudowano Fort Neufähr, z którego obserwowano
i kontrolowano poziom wód i ruch na rzece. Natomiast mechanizm
wielkiego przełomu Wisły po kolejnej katastrofalnej powodzi w 1888 r. został
u schyłku stulecia wykorzystany przez inżynierów pruskich do regulacji ujścia
i wykonania tzw. Przekopu Wisły pod Świbnem (Schiewenhorst)

<Komunikaty_Mazursko_Warminskie-r2013-t-n4-s773-787>

Na przełomie XVIII i XIX wieku w okolicy brzegu morskiego wystawiono nadbrzeżny pawilon wypoczynkowy obsługujący coraz liczniejszych kuracjuszy. Znajdowało się tam również kąpielisko. Nieco później, w 1906 roku, zbudowano nad Wisłą Dom Kuracyjny według projektu W. Helda.

W latach 1933–1945 w Orlem (niem. Weidel) przy ul. Lazurowej 4, zlokalizowana była tzw. „Forsterówka”, rezydencja gauleitera i obergruppenführera SS Alberta Forstera, określanego mianem „Kata Pomorza”. Tu szkolono funkcjonariuszy pobliskiego obozu koncentracyjnego Stutthof.

Pod koniec II wojny światowej wyspa stanowiła punkt etapowy dla niemieckich uciekinierów, których ewakuowano na Hel i dalej na Zachód. Jak wspomina Hans Schaufler, porucznik Panzer-Regimentes 35: „znaleźliśmy się na piaszczystej wyspie, jako że delta Wisły rozpościerała się na szerokość około 60 km od Neufahrwasser do Elbing. Nazwaliśmy ten kawałek lądu wśród wody, pomiędzy Schiewenhorst i Neufahr, Wisłą i Bałtykiem – Schnakenburg-Insel (Komarową Wyspą). Tutaj, poza zasięgiem sowieckiej artylerii, kłębił się niesamowity tumult ludzi. Gwar różnojęzyczny tych ludzi z wszystkich ziem Pana Boga przywodził nieodparcie historię budowy wieży Babel, nie tylko dlatego, że wszystko działo się między dwoma rzekami. Wszędzie kopano i grzebano z wielkim przejęciem. Prawie wszystkie narody Europy były tu reprezentowane”.

Lagekarte AOK Ostpreußen , 30.4.45

W marcu 1945 roku na wyspie znalazł się m.in. sztab 2. Armii wraz z XVIII Korpusem Górskim oraz XXIII Korpusem Armijnym.
Z dziennika bojowego 276. Brygady Dział Samobieżnych wynika, że 9 maja 1945 r. w okolicach Świbna poddały się ostatnie spieszone pododdziały tej formacji. Wiele innych jednostek wojskowych stacjonowało tu oczekując na ewakuację drogą morską. Po wojskach niemieckich pozostały na wyspie zarysy wielu schronów drewniano-ziemnych. Liczne transzeje i stanowiska ogniowe wskazują również na to, iż teren ten był przygotowywany do bezpośredniej obrony przed rosyjską piechotą.

Rejon, który nas interesuje to Górki Wschodnie / Östlich Neufähr

Pierwotnie w Górkach Wschodnich znajdowała się osada rybacka, która jednak została zniszczona w 1840 wskutek przerwania wałów przez Wisłę Śmiałą. Osada do roku 1840 stanowiła wspólnie z dzisiejszymi lewobrzeżnymi Górkami Zachodnimi jedną miejscowość.

Obecnie znajduje się tam niewielkie osiedle ze Stacją Ornitologiczną PAN i Stacją Biologiczną UG .

W okresie międzywojennym znajdował się tam port lotniczy, z którego korzystały wodnosamoloty do Szwecji.

Reklama lotniska Wrzeszcz jako reklama lotniska Górki.
Ciekawostką jest znaczek pocztowy

http://www.danzig.org/en/wp-gallery/?cat_id=98&gallery-img-id=882

Ciekawe zdjęcie ukazujące lotnisko Wrzeszcz oraz początkowe plany stworzenia lotniska w Górkach Zachodnich, pierwotna nazwa „Danzig-Plehnendorf”.
Później stworzony w Danzig-Östlich-Neufähr

Trasy lotów do i z Gdańska w 1928 roku do połowy 1930
Widoczny na mapie kurs z lotnisko Górki

 

 

Lotnisko Górki:

Śmiała Wisła, której szeroki nurt uregulowano i udrożniono w latach 1887 – 1888 wnosząc masywną groblę kamienną, świetnie nadawała się na akwen żeglarski oraz lądowisko dla wodnosamolotów.

W 1840 roku podjęto decyzję o budowie 2 śluz mających umożliwić żeglugę na Wiśle Śmiałej (zniszczonych przez powódź w 1886 i ponownie odbudowanych) oraz strzegącego je Fortu Neufähr. Ciekawostką jest że w tym miejscu było pierwsze lotnisko wodnosamolotów, później przeniesionych do Neufähr.

http://www.jandaniluk.pl/pl/aktualnosci/81-fort-neufaehr-nieznane

 

 

Bohnsack – östl. Neufähr-Plan Danziger Hafen 1927

 

Mapa messtischblatt z opisywanego rejonu Lotniska Górki

 

Mapa topograficzna terenu, geoportal mapy
Na mapie zaznaczona
-stacja biologiczna
pozostałości po forcie Neufähr,
-bateria na Górze Źródlanej: Po 1876 roku na Górze Źródlanej wybudowano stanowiska dla 4 armat polowych 90 mm dla tzw. Baterii 2, mającej uniemożliwić ewentualny desant od strony Wisły Śmiałej.
-grobla

Mapa topograficzna i satelitarna na port lotniczy Górki

Prospekty reklamowe Sobieszewa.
Dostępne w pomorskiej bibliotece. Niestety nie obejmowały zasięgiem Neufähr

Z ibedekera:

W czasie Wolnego Miasta Gdańska utworzono więc port dla wodnosamolotów usytuowany w Górkach Wschodnich. Utrzymywał on w latach trzydziestych XX wieku regularne połączenia z Kalmarem i Sztokholmem, będąc eksploatowany przez Lufthansę<praust:powstała z fuzji niemieckiego aero loyd oraz przedstawicieli fabryk Junkersa, Deutschen Aero Lloyd-Junkers Luftverkehr AG>.

Lotnisko chronił od północy wysoki las wydmowy. Zbudowano dla wygody podróżnych budynek dworca,w którym mieściła się restauracja

Stan na 2016. Budynek na terenie stacji biologicznej, niestety obecnie wyłączony z eksploatacji.

 

i sala odlotów:

Sala odlotów Górki, obecnie stacja biologiczna

Sala odlotów Górki, obecnie stacja biologiczna

 


Najsłynniejsze zdjęcie z lądowiska wodnosamolotów w Górkach.
Widoczny na zdjęciu samolot Junkers G 24 D-949 Dyonysos

I obecny stan:

Fotografia Było- Jest 2016

Plaża obecnie 2016

Plaża obecnie 2016

Dawne wejście z pomostu do poczekalni

Dobudówka do byłej poczekalni lotów

Tereny wokół byłego lotniska Górki

Tereny wokół byłego lotniska Górki

Stare zaczepy pomostu?

Stare wejście do hotelu lotniska Górki

Drzewo pamiętające przyloty samolotów?

 

Drugi budynek pełnił rolę przystani pasażerskiej dla statków dowożących podróżnych z Gdańska i Elbląga, a chcących skorzystać z hydroplanów. W kolejnych latach wybudowano wspomnianą halę odpraw, przestronną restaurację oraz przystań dla statków dowożących podróżnych.


http://ibedeker.pl/spacery/zwiedzanie-gdanska-port-lotniczy-w-gorkach-wschodnich/

Budynek byłego lotniska był wykorzystany przez Helena-Lange-Schule<Szkoła im. Heleny Lange. Gimnazjum dla Dziewcząt>, podobnie jak Conradinum miała swoją letnią siedzibę, gdzie odbywały się obozy dla uczniów.
Schullandheim znajdował się w Ostliche-Neufähr

Budynek byłego lotniska

Lotnisko wodne- aktywnie włączyły się w nie również dwie linie lotnicze:

Deutsche Aero-Lloyd AG
oraz Nordische Flugreederei<?!>
< nie miałem pewności co do dziennikarskiego nazewnictwa tej firmy, powielanego we wszystkich publikacjach. Być może były to:
https://pl.wikipedia.org/wiki/AB_Aerotransport
Norsk Luftfart Selskap AS
AB Nordiska Flygrederi loty Stockholm- Danzig, szwedzko- niemiecka kompania lotnicza ale najpewniej:
Nordiska flygrederiet !!! i było to połączenie niemieckiej aero loyd, szwedzkich fabryk dorniera i junkersa

https://en.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Luft-Reederei
Dane statystyczne firmy z wyszczególnieniem Danzig:
National Library of Sweden 1929_21(librisid_13496841).pdf
Pierwszy lot z Górek Wschodnich do Szwecji odbył się 5 czerwca 1925 roku i trwał 4 godziny. Z opisu na szwedzkich stronach pasjonatów czytamy: Linię obsługiwały m.in.samoloty Dornier SW. Lotu dokonał porucznik Hetrrström lub von Clausbruch<I-DAAR>. Dziewiczy lot Sztokholm-Gdańsk-Sztokholm odbył się 06 czerwca 1925 i został opisany w dniu następnym przez reportera towarzyszącego w przelocie z NDA. Samolot został powitany  flagami (mogło tak być również z powodu szwedzkiego Dnia Flagi ), kiedy przyleciał do Gotlandi miejscowości Visby. Gazeta Gotlands Allehanda pochwaliła miasto Visby za organizację.
Ponad miesiąc trwało zanim rząd wyraził zgodę, aby  Visby i Slite były lotniskami wodnymi. Dokonał tego testowo I-DOOR D-1012 Dornier Do J Wal<?> zarejestrowany przez włoską CMASA  (
https://de.wikipedia.org/wiki/CMASA
) w kooperacji z NF. Samolot ten w 1924 brał udział w wyprawie do Ameryki Płd
http://america.pink/condor-syndikat_1063246.html
Lot trwał ok 4 godziny. Start 17:15 Gdańsk-21:45 Sztokholm. Powrót 6:00-10:00.
Październik 1925- wydarzeniem był przylot trzech włoskich hydroplanów Ryga-Kopenhaga. Dowodzone przez asa lotnictwa  majora Umberto Maddalena.
Najprawdopodobniej przybył wraz z kapitanem G. Gascoigne na samolotach Macchi_M.24
Podróż trwała od 17 września do 12 listopada 1925
Na cześć tego pana oraz Alessandro Guidon nazwano później Do X 2 R1 Do X 3 R1.
I-REDO, I-ABBN.
Macchi_M.24
Połączenie cieszyło się sporą popularnością wśród zamożnych mieszkańców Pomorza. Loty zawieszono wraz z końcem września 1925 roku, z powodu niekorzystnych zmian w pogodzie. Z nieznanych nam dziś powodów w następnym sezonie lotów nie wznowiono, zrobiono to dopiero w roku 1928.

Niestety, gdański port lotniczy wciąż nie dysponował swoimi samolotami, a regularne linie pasażerskie wolały operować z innych, większych miast. Dlatego wznowiona 11 czerwca żegluga powietrzna odbywała się tylko do 23 września. Tym razem jednak zamiast do Sztokholmu, latano z Górek do Kalmaru i na Lubekę.

Samoloty:
Junkers G 24 ge D-949 Dyonysos
Junkers G 24 ge D-949 Dyonysos
- niemiecki samolot pasażerski, produkowany w latach 1925-1929 przez wytwórnię lotniczą Junkers. Zbudowany w Limhamn / Szwecja.
Junkers G 24 ge D-949 Dyonysos

 

Najczęściej pojawia się nazwa Junkers G-23/24.
Rysunek techniczny, szkic Junkers G-23/24.
Samolot Junkers G-23 był pierwszym trzysilnikowym samolotem firmy Junkers Flugzeug und Motorenwerke A.G. i stanowił powiększone rozwinięcie samolotu Junkers F-13.
Prototyp powstał w wyniku współpracy wytwórni Junkers w Dessau oraz filii w Filach k. Moskwy i został oblatany 1924 r. Zgodnie z wymaganiami Komisji Rozbrojeniowej, narzuconymi Niemcom po I wojnie światowej (w wyniku realizacji postanowień traktatu wersalskiego z 1919 r.), moc silników samolotu nie przekraczała 368 kW (500 KM). W 1925 r. została uruchomiona produkcja seryjna tych samolotów w wersji lądowej G-23L i wodnej G-23W, realizowana wspólnie przez wytwórnie Junkers w Dessau i Aktiebolaget Flygindustri Malmö< AB Flygindustri
https://pl.wikipedia.org/wiki/AB_Flygindustri
>
Na początku 1925 r. samoloty G-23 weszły do eksploatacji na niemieckich liniach. W 1926 r. na G-23 był wykonany przelot Berlin-Pekin-Berlin o długości 20 000 km. Ulepszoną odmianą G-23, o większej mocy silników, był G-24. Łącznie wyprodukowano 48 egz. samolotów G-23 i G-24, głównie w wersji lądowej.
Pasażerowie na przystani lotniczej w Sobieszewie
Oznaczenia : c/n 917, D-949< 1925 Lufthansa> A-44, D-949 D-ANIK  Dyonysos samolot wszedł do służby w 1920 roku dla DHL. Został on ponownie zarejestrowany jako D-Anik w 1934 roku.
Dornier Super Wal
- niemiecka łódź latająca wytwarzana w firmie Dornier w latach 1926-1929.
Budowano ją w kilku wariantach w zależności od montowanych silników:R2,R4, R4 Gas, R4 Nas, R4 Sas, R4 Cas
Rysunki techniczne Dorniera Super Wal
Samoloty cywilne zarejestrowane, pełna lista:
17.5.1925- 600-kilometrowa trasa Gdańsk – Sztokholm 1924/25 została przygotowana przez DAL wspólnie z Nordiska Flygrederiet  Pierwsze starty były z Danzig-Plehnendorf <Gdańsk- Płonie> Pierwszy<?> lot dokonał Rudolf Cramer z Clausbruch włoskim samolotem z Marina di Pisa
https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_di_Pisa
, oznaczonym I-DAAR (D-861).
Marina di Pisa. To z tej fabryki do Danzig dotarły samoloty Dornier Super Wal
Dornier_Wal_004.pdf

 

19.05.1925- pierwszy lot z Gdańsk- Sztokholm, następnie wykonano kilka lotów testowych między Sztokholm i Helsinki.

5.06.1925- trasa została oficjalnie otwarta.<>I-DAAR>
08.06.1925- przyleciał drugi Dornier  I-DIAR(D-862- model Goeringa)
19.07.1925- przyleciał  trzeci I-DAIR D – 863
30.09.1925- zakończenie działalności handlowej .179 lotów do Gdańska po Bałtyku tyłu, z bardzo dużą regularnością i bez znaczących incydentów. W sumie przetransportowano 476 pasażerów.
In 1925, four flying boats were taken over by a German airline Aero Lloyd for the line Danzig – Stockholm and Danzig -  Berlin; the aircraft were flown by Swedish and Italian crews.
Informacja dotycząca czterech Dornier-ów Super Wal na trasie pomiędzy Sztokholmem a Gdańskiem, z  ekipą szwedzko-włoską.

Maszyny Dornier Do Super Wal

D – 861:

Model na pewno latający do Gdańska: Typ: Wal Cabina Do J Ras Silnik: Rolls-Royce „Eagle IX” Oznaczenie: I – DAAR D – 861 Identyfikator: „Hai”<rekin>

Dornier. Czy to nie przypadkiem Sobieszewo?

Dornier D – 861. Czy to nie przypadkiem Sobieszewo? 1926r

Dornier D – 861. Czy to nie przypadkiem Sobieszewo? 1926r

Dornier D – 861

15.05.1925 – wpis do włoskiego  LFR
17.05.1925 – Nordiska Flygrederiet (Tochter der Deutsche Aerolloyd AG )
19.05.1925 – Pierwsza trasa lotu Danzig-Stockholm
Samolot ten miał rekord w przelocie (690km)Gdańsk-Sztokholm 2:38h pobity 18.06.1925 *Maciej Bakun-Lotnictwo…
05.06.1925 – trasy bałtyckie Ostsee-Strecke.
00.05.1926 – zarejestrowany Deutsche Lufthansa
00.05.1926 – kurorty nadbałtyckie Ostsee + loty do Bremerhaven-Helgoland.
00.11.1929 – wprowadzony do niemieckiej szkoły pilotów  Deutsche Verkehrsfliegerschule (DVS)
00.10.1931 – usunięty z LFR jako „zaginiony”<?>

Dornier J Wal 1926, przyjmujący na pokład dziennikarzy

Maszyna Dornier Do Super Wal

D-862:

Typ: Wal Cabina Do J Ras Silnik: Rolls-Royce „Eagle IX” Gnome & Rhone „Jupiter” Oznaczenie: I-DIAR D-862 Identyfikator:”Sägefisch”<ryba-piła>

02.06.1925 – wpis do włoskiego LFR
08.06.1925 – Nordiska Flygrederiet / flygrederiet (DAL = Deutsche Aerolloyd AG )

08.07.1925 – samolot w okolicy Plehnendorf (Płonia) miał wypadek. Uszkodzono maszynę, nic nie stało się pasażerom <wg. książki Maciej Bakun Lotnictwo na ziemi gdańskiej 1910-1945>
09.06.1925 – Ostsee-Strecke.
00.05.1926 – jako Deutsche Lufthansa
00.05.1926 – Linia na kurorty bałtyckie Ostsee + Seebäderlinie Bremerhaven-Helgoland.
00.04.1928 – zmiany w silnikuna Gnome & Rhone „Jupiter”
00.06.1928 – wieder zugelassen.?
00.03.1933 – wycofany/ złomowany

D 862
D 862
http://luftwaffe-zur-see.de/Seeluft/Werknummerlisten/Dornier%20Wal.htm

Typ: Wal Cabina Do J Ras Do J Gas Silnik: Rolls-Royce „Eagle IX”
Gnome & Rhone „Jupiter” Oznaczenie: I – DIAR D – 862 Identyfikator:”Sägefisch”

 

Ciekawostką i naszym odkryciem jest że w 1925 roku jako pilot latał na tych maszynach,
Hermann Göring.  < do Górek, Sobieszewa ! >

Z historii<w wielkim skrócie> wynika że po nieudanym puczu monachijskim w 1923, został ranny. Poszukiwany przez niemieckie władze za udział w próbie zamachu, został zmuszony do ucieczki za granicę. Wiosną 1925 roku Goering powrócił do Szwecji, gdzie zamieszkał w centrum Sztokholmu. W tym czasie podjął prace dla wspomnianej

Nordiska flygrederiets
https://sv.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Luft-Reederei

Pracował przez jakiś czas jako pilot na trasie lotu między Stockholm-Danzig !!!, przez Gotland. Nie polatał za długo (do sierpnia 1925) do Gdańska  bo…trafił do szpitala psychiatrycznego na leczenie odwykowe od morfiny. Ciekawe czy latał pod wpływem narkotyków do Gdańska i spowodował wypadek 8 lipca 1925 w Plehnendorf. Po wyjściu ze szpitala pracował jako pilot 1927 -1929 na linii Stockholm – Kalmar – Stettin<!>Szczecin

O lotnisku Lindarängens i HG:
http://www.wikiwand.com/sv/Lindar%C3%A4ngens_flyghamn

D-862 Dornier Do J Gas- maszyna ze zdjęcia z Göringiem:
D-862 Dornier Do J Gas (CMASA) I-DIAR D-862 Aero-Lloyd’Sagefisch’>DLH >Nordiska Flygrederiet
Zdjęcie HG na tle maszyny:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:G%C3%B6ring_Kalmar.jpg

 

h.g

Zakładam że ten pilot na tle swojej maszyny to wspomniany Hermann Göring

 

Dornier Wal D-862, 1925 roku na drodze między Gdańskiem i Lindarängen. I-DIAR  I-DAIR I-DAAR
Dornier Wal D-8621925 roku na drodze między Gdańskiem i Lindarängen.
Na zdjęciu prawdopodobnie pilot Hermann Göring. Zdjęcie w miejscowości Slite, położone na wschodnim wybrzeżu Gotlandii na wschód od miasta Visby

Hermann Göring jako pasażer D-1647.

 

Maszyna Dornier Do Super Wal D – 863
Typ: Wal Cabina Do J Ras Silnik: Rolls-Royce „Eagle IX” Oznaczenie: I – DAIR D – 863 Identyfikator:”Thunfisch”<tuńczyk>

Dornier Do J Wal D-863 [Germany, 1925-1930]

00.06.1925 – wpis do włoskiego LFR
19.07.1925 – Nordiska Flygrederiet (DAL = Deutsche Aerolloyd AG )
20.07.1925 – Używany na trasie bałtyckiej Ostsee-Strecke.

24.07.1925 – Awaria silników, znaleziono maszynę dryfującą po morzu po problemach z silnikiem. Samolot był tak nowy, że nie zdążono zainstalować radia. Samolot naprawiono a pasażerów odebrał jacht.(wg. wpisu pasjonatów szwedzkich)
00.05.1926 – wpis do Deutsche Lufthansa
00.05.1926 – kurorty nadmorskie bałtyckie Ostsee + linia do Bremerhaven-Helgoland.
00.11.1929 -wpis do niemieckiej szkoły latania Deutsche Verkehrsfliegerschule (DVS)
10.09.1930 – wywróciła się i zatonęła  podczas manewrów holowniczych

 

Maszyna Dornier Do Super Wal D – 864

Typ: Wal Cabina Do J Ras Do J Gas Silnik: Rolls-Royce „Eagle IX”Gnome & Rhone „Jupiter” Oznaczenie: I – DIIR D – 864 Identyfikator:”Hecht”<szczupak>

DO-864 w Szczecin Dąbie

02.07.1925 – wpis do włoskiego LFR.
00.08.1925 – Nordiska Flygrederiet (DAL = Niemiecki Aero Lloyd AG)
00.05.1926 – w  Deutsche Lufthansa
00.05.1926 – kurorty nadmorskie Ostsee + linia do Bremerhaven-Helgoland
00.10.1927 – zmiana silnika do Gnome & Rhone „Jupiter”
00.06.1928 – odesłany
00.03.1932 – usunięty z LFR                                                                                   07.07.1930 – Bornholm zmuszony do lądowania, zatonął podczas huraganu, 5 osób zginęło
http://www.dornier-wal.com/deutsch13.html

7 lipca 1930 roku hydroplanowi D-864 „Hecht” lecącemu ze Szczecina do Sztokholmu uszkodziło się śmigło i musiał wodować, na pomoc ruszył mu kuter rybacki, w czasie holowania do pobliskiej wyspy Bornholm kuter zahaczył o boję skutkiem czego pływak hydroplanu zatonął i samolot kapotażował – zginęły 4 osoby i 1 członek załogi.

 

Bardzo ciekawa pozycja o historii Dorniera Super Wal:

https://www.yumpu.com/de/document/view/24796215/das-flugboot-dornier-wal-do-j-adl-luftfahrthistorikde/15

Zacumowany Dornier Super Wal w Górkach< Neufähr>

 

 

Dornier X

- latająca łódź, na 1929r największy samolot świata 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dornier_Do_X


http://www.diseno-art.com/news_content/2013/08/dornier-do-x-12-engined-flying-boat/

Dornier X w Sobieszewie

D-1929 przebywał od 6-13 lipca 1932 r. w nieczynnym już wówczas porcie wodno-lotniczym. Na pokładzie było wtedy 70 pasażerów i 12 członków załogi. Był to kilkudniowy pobyt, w zasadzie międzylądowanie w drodze z Królewca do Świnoujścia. Kapitana Friedrichem Christiansenem na czele powitano jak bohaterów. Podniosły charakter uroczystości podkreślała obecność przedstawicieli gdańskich władz, zaś do oglądania Dorniera ruszyły tłumy. Zwiedzających dowożono autobusami z Targu Siennego, choć można było też skorzystać z oferty firmy Weichsel, której parowce kursowały do Górek Wschodnich. Łódź latająca została wówczas udostępniona do zwiedzania, a 12 lipca 1932 odbyła lot okrężny nad Sopotem.

Jednym z pilotów, który latał na Do-X pilot Merz Horst
http://www.deutsche-biographie.de/sfz62147.html

Kilka zdjęć samolotu z Gdańska:
http://www.danzig-online.pl/luft/flug.html

Zdjęcie, które najprawdopodobniej jest ówczesnym fotomontażem

Dornier X w Sopocie

Dornier X na plaży w Górkach

Do X nad Zoppot

 

 

Port Kalmar

-rozpoczął działalność w 1926 roku. W związku z petycją do Wydziału Komunikacji w marcu tego samego roku od AB Aero Transport, ABA, a później SAS wraz z Deutsche Luft-Hansa, później, Lufthansa, aby rozpocząć loty na trasie Stettin Kalmar Sztokholm. Wybrano te miasto do tankowania i jako port lotniczy, ponieważ był pośrodku trasy Szczecin-Sztokholm.

Port Kalmar

 

 

 

Port lotniczy Szczecin- Dąbie

-lotnisko podobnie jak Górki, działało z firmą Nordiska Flygrederiet. <Szczecińskie Dąbie, Altdamm, Vadam>Wasser Flughafen Stettin

Dorniery w Szczecin Dąbie. Widoczny W dali D 862_?

Lotnisko w Dąbiu zostało oddane pod użytek w roku 1934 roku. Głównym powodem dlaczego wybrano akurat te miejsce pod realizację lotniczych zamiarów, było bliskie położenie jeziora Dąbie. W planach było uruchomienie wodnego lotniska. W grudniu 1924 roku założono Stettiner Flughafen GmbH. Twórcami nowo powstałej inwestycji byli między  innymi Niemiecka Rzesza, Gmina miasta Szczecin oraz Gmina miasta Dąbie.

Hangar Szczecin Dabie

Hangar Szczecin Dąbie

 

Pierwszy niemiecki, łączony wodno-lądowy port lotniczy, w Szczecinie został wczoraj przed południem oddany do ruchu” Otwarcia Portu Lotniczego dokonano 19 czerwca 1927 r. Abendpost pisze. W ośrodku lotniczym istniało odtąd wiele szkół pilotażu jak również miało miejsce wiele imprez pod hasłem dni lotnictwa. Nie obyło się bez wypadków śmiertelnych.

Zdjęcia z Szczecin Dąbie

 

Nie zniechęciło to do rozwoju i znalezienia większej ilości zainteresowanych korzystaniem z usług dąbskiego aeroklubu. W roku 1937 zbudowano wieżę kontrolną i halę dla samolotów. W czasie wojny szkołę lotniczą zamknięto, natomiast port przejęła Luftwaffe. W czasie rozruchów marcowych w 1945 roku, lotnisko zostało zdewastowane i popadało powoli w ruinę. Podczas wojny w hangarach lotniczych ustalano multum możliwości podbicia całej Europy, czego dowodem jest relacja z po marcowych oględzin miejsca przez kaprala Kuleszę. Po 1945 roku odbudowano zniszczone lotnisko.

http://dzieciecapodroz.pl/szczecinskie-dabie/


http://lotniczapolska.pl/Lotnisko-Szczecin-Dabie-i-o-szczecinskim-lotnictwie,7959

 

Port Stockholm-Lindarängen


https://sv.wikipedia.org/wiki/Lindar%C3%A4ngens_flyghamn 
, z którego odbywały się loty do Gdańska

 

Fokker F III

Informacja o tym samolocie w Górkach zaznaczona została w książce Macieja Bakuna.
Wyprodukowano ok 600 maszyn: 103Flugboote „Typ A”, 18Flugboote „Typ E”, 2Flugboote „Typ F”, 12Flugboote „Typ G”, 30Flugboote „Typ J”, 98Flugboote „Typ K”, 128Flugboote „Typ KG”, 105Flugboote „Typ L”, 2Flugboote „Typ M”, 27Flugboote „Typ R”, 38Flugboote „Typ S”, 3Flugboote „Typ T” -zadnej wzmianki o modelu W!!!
Na stronie http://historia.trojmiasto.pl/Zapomniany-port-lotniczy-na-Wyspie-Sobieszewskiej-n75338.html# podano model F3W jako Fokker(taki nie istniał)
Model tego typu to Wright  F3W
chyba że mamy do czynienia z:
http://www.dutch-aviation.nl/index5/Civil/index5-2%20F3W.html
i jest to chyba jedno z jedynych zachowanych zdjęć F III serii W.
Fokker opracował wersję F.III z pływakami, posiadał płetwę grzbietową(nie wprowadzono tej wersji do produkcji seryjnej)
Najbardziej udana wersja F.IIIs przebudowana przez Karla Grulich w niemieckim Aero Lloyd dla Deruluft.
Samoloty przebudowane w 1925 miały oznaczenia DALFokker F.III/ Grulich V.I Nie zachowały się podobno zdjęcia i rysunki tej maszyny.
http://www.dutch-aviation.nl/index5/Civil/index5-2%20F3.html
Jeden z samolotów F III miał rekord przelotu i pobił przelot maszyny Dornier Super Wal
Fokker-Grulich F.III D 180 Main 1531 06.02.23     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 180
Fokker-Grulich F.III  D 353 Donau 1551  24ex DDL, 6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 353
Fokker-Grulich F.III   D 378   1552  .24   6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 378
Fokker Grulich F.III   D 468   1554     .24     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 468
Fokker-Grulich F.III  D 447 Ems  1553  .24     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 447
Fokker-Grulich F.III  D 489    Etsch     1555     .24     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 489
Fokker-Grulich F.III  D 503  Leine  1556  .24  6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 503/ D-ORIP
Fokker-Grulich F.III  D 516 Flensburg 1557  24.6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 516
Fokker-Grulich F.III   D 526   1558  .25  18.9.25 to DDL as T-DOFF
Fokker-Grulich F.III   D 533  Oder  1559     .25     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 533
Fokker-Grulich F.III     D 554         1562     .25     2.5.25 to DLL as T-DAFA
Fokker-Grulich F.III     D 545         1561     .25     16.5.25 to DDL as T-DOFC
Fokker-Grulich F.III     D 542         1560     .25     5.8.25 to DDL as T-DOFD
Fokker-Grulich F.III     D 554         1562     .25     2.5.25 to DLL as T-DAFA
Fokker-Grulich F.III  D 575  Isar     1563    .25   6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 575
Fokker-Grulich F.III     D 594     Fulda     1564     .25     1925 to Süddeutscher Aero Lloyd AG as D 594/ D-OTIK
Fokker-Grulich F.III     D 701     Saale     1565 .25     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 701
Fokker-Grulich F.III     D 716     Schwarza     1566     .25     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 716/ D-OLIK

D-716

Fokker-Grulich F.III     D 729     Unstrut     1567     .25     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 729
Fokker-Grulich F.III     D 743     Inn     1568     .25     6.1.26 to Deutsche Luft Hansa AG as D 743

 

Polski akcent – lotnisko Puck
W sierpniu 1925 r. Polska Linia Lotnicza ”Aerolot”<Polska Linia Lotnicza „Aerolloyd”>. zakupiła w firmie Aktiebolaget Flygindustri Malmö samolot Junkers G-23W planując uruchomienie komunikacji lotniczej na trasie Warszawa-Gdańsk-Malmö-Kopenhaga. Junkers G-(23?)24W  S-AAAR otrzymał w Polsce znaki rejestracyjne P-PAWA i stacjonował w bazie Morskiego Dywizjonu Lotniczego w Pucku. W dniu 15.08.1925 r. samolot wykonał lot próbny z Gdańska przez Malmö do Kopenhagi i z powrotem. Ponieważ zrezygnowano z uruchomienia linii, samolot wrócił 20.8.1925 r. do wytwórni w Szwecji. Wkrótce został sprzedany do Niemiec, gdzie po przerobieniu na wersję lądową i wyposażeniu w inne silniki, otrzymał oznaczenie G-24L i był używany przez wiele lat.
G-(23?)24W  S-AAAR

W 1926 r. ”Aerolot” < 
https://pl.wikipedia.org/wiki/Aerolot
>powrócił do koncepcji otwarcia linii do Kopenhagi. Ze szwedzkiej wytwórni wypożyczono G-23W o znakach S-504 na okres 20.8. do 3.09.1926 r. i w dniu 24.8.1926 r. wykonano lot próbny na trasie Puck-Kopenhaga-Puck.

G-23W o znakach S-504
Według innej informacji PLL Aerolot próbowali w sierpniu 1925 roku uruchomić regularną usługę przez Bałtyk do Malmö.
W tym celu testowano Junkers G 24 W z oznaczeniami: S-AAAR. W Polsce otrzymał nowe: P-PAWA. Po tygodniu testów zwrócono maszynę.
Ciekawostka – Lotnisko molo Sopot
Podczas letniego sezonu kąpielowego 1923, molo w Sopocie było używane kilka razy jako pomost dla wodnosamolotów. Wykorzystano do tego Junkers F 13 D-255 „Swan”, który odbywał  loty  z Hamburga  3.-5 czerwca 1923. Regularne loty z sopockiego molo były uciążliwe dla turystów wiec administracja zaproponowała Südbade.
Zopot 1910
Niestety, badania wykazały na występowanie prądów morskich, mierzei i częstych wiatrów morskich zakłócających ruch lotniczy. Nie spełnił niestety oczekiwań dlatego szukano nowego miejsca, które będzie odpowiednie przy złej pogodzie i wzburzonym morzu. Wybrano Plehnendorf (dziś Płonia) miejscowość, 7 km na wschód od Gdańska   Oficjalnie lotnisko „Danzig-Plehnendorf” powołano w maju 1925.
Ciekawostka – Lotnisko Westerplatte:
Na jesień 1924 roku, niemiecka Aero Lloyd prowadziła transport i  próbne nocne loty
Berlin – przez Kopenhaga – Szczecin. We wrześniu i październiku 1924 na trasie Berlin – Szczecin – Kopenhaga utworzono testowe loty nocne. Na odcinku z Berlina do Szczecina użyto Fokker F II z DzAL Dz 3 i 4 Dz  – wyposażone w światła lądowania i dodatkowego oprzyrządowania nocnego. Lotnisko znajdowało się w Szczecin- Dąbie.
Później wykorzystano do tego Dornier „Dolphin” D-277 na pokładzie z pilotem Horst-em Merz-em(wyszkolony w 1914r na lotnisku Langfurt- Wrzeszcz). W nocy z 13 października 1924 roku wodnosamolot odbył lot reklamowy wzdłuż wschodniego wybrzeża do Gdańska. Za linie lądowania(ognia) posłużyły łodzie rybackie i flary.

 

Ciekawostka reklamowa:

Statek z prospektu reklamowego Sobieszewa, który pływał z Danzig do kurortu Bohnsack

„SIEGFRIED” pojawił się w Gdańsku w sierpniu 1925 r. za sprawą firmy Lübziner Dampfergenossenschaft G.m.b.H, Lübzin [ dz.Lubczyna woj. zachodniopomorskie] jego portem macierzystym był Danzig. Ten zbudowany w 1909 roku w stoczni Gebruder Sachsenberg w Rosslau statek miał 31,87 m długości, 5,32 m szerokości i 80 cm zanurzenia. Posiadał dwie maszyny parowe po 60 KM każda. Zanim pojawił się w Gdańsku pływał w Halle nad rzeką Saale u Karla Demera. W maju 1916 roku zmienił banderę na holenderską pływając w Hollandsche Scheepsverband Mij w Amsterdamie. Pod koniec roku 1918 lub 1919 trafił do Ernsta Rothera z Charlottenburga , który był maklerem morskim. Prawdopodobnie w 1921 roku trafił do Königsberga do firmy Wischke & Reimer, pływając na Zalewie Wiślanym i Zatoce Gdańskiej. W sierpniu 1925 roku pojawił się w Gdańsku gdzie pracował przez 5 lat. W 1930 roku opuszcza Gdańsk i odpływa do Szczecina, Armatorem był Gustav Schulz [Stettin] po roku 1945 armator przeniósł się do Loitz nad rzeką Peene a potem do Wiek na Rugii. W 1951 r. statek nabył Bruno Langwald z Berlina Müggelheim i Karl Steinhöfel z Birkenwerder nazywając go „ELLI-MIENE”. Złomowany w 1957 roku.

http://www.forum.dawnygdansk.pl/printview.php?t=2297


http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=13792

Autobus do Sztutowo i Sobieszewo:

Podsumowując. Lotnisko w Górkach Wschodnich można nazwać pechowym przez swoje położenie geograficzne. Teren rozdzieliła powódź i utworzyła Wisłę Śmiałą, nazwaną tak przez Wincentego Pola. Górki nie znalazły się w granicach Wolnego Miasta Gdańska i nie były tak popularne, jak sąsiedni Bohnsack (Sobieszewo) Dlatego trudno zdobyć stare szczegółowe mapy, dane adresowe. Jeśli maja Państwo jakieś ciekawe zdjęcia lub informacje z okolic lotniska, podeślijcie nam i zaktualizujemy historie.

Dziękuję za wizytę.

www.praust.blog.pl  praust@poczta.fm

 

 

 

Lista mieszkańców Praust

Największa lista mieszkańców Praust<Pruszcz Gdański>
Przy niektórych adresach podane numery telefonów

———————————–
Abramowski;August;Arbeiter;Pfarrlandweg 16
Adam;August;Arbeiter;Praustfelde 9
Adam;Ernst;Landwirt;Praustfelde 12
Adam;Gottfried;Maurer;Bahnhofstraße 15
Adam;Hermann;Arbeiter;Pfarrlandweg 13
Adam;Otto;Arbeiter;Würfelstraße 31
Adam;Robert;Arbeiter;Pfarrlandweg 1
Adler-Apotheke;Inhaber E. Benkmann;;Dirschauer Straße 28;Telefon Praust 14 PK 3050
Adrian;Karl;Besitzer;Praustfelde 6
Adrian;Frieda;;Praustfelde 6
Adrian;Margarete;;Praustfelde 7
Aier;Gustav;Schmied;Bahnhofstraße 15
Albrecht;Gustav;Lederhändler;Dirschauer Straße 2
St. Albrechter Spar- und Darlehenskassenverein e.G.m.u.H.;;;
Alex;Franz;Maurer;Würfelstraße 32a
Amort;Max;Lehrer;Strübingstraße 30
Amts- und Gemeindeverwaltung;;;Würfelstraße 8;Telefon Praust 9
Aniolowski;Anton;Bahnwärter;Praustfelde 13
Anker;August;;Markt 8
Anker;Paul;Arbeiter;Lindenstraße 2
Anker;Franziska;Witwe;Würfelstraße 28
Anklewitz;Egon;Frisör;Bahnhofstraße 2
Arendt;Emil;Arbeiter;Strübingstraße 33
Arndt;Erich;Arbeiter;Lindenstraße 2
Arnoldt;Artur;Buchhalter;Danziger Straße 4
Arnoldt;Otto;;Danziger Straße 4
Arnoldt;Wally;Kontoristin;Danziger Straße 4
Autenrieb;Friedrich;;Markt 8
Baaske;Artur;Büroarbeiter;Lindenstraße 3
Backhoff;Antonie;;Danziger Straße 1
Backhoff;Klara;;Danziger Straße 1
Balnus;Karl;Rentner;Müggenhahler Straße 5
Balnus;Wilhelm;Holz- und Kohlenhändler;Müggenhahler Straße 5
Balnus;Emma;Rentnerin;Müggenhahler Straße 5
‚Balticum’ Handels- und Industrie-G.m.b.H;Baumwolle, Textilwaren, Hartstein- und Zementwerke;;;Telefon Praust 43
Baltzer;David;Verwaltungsgehilfe;Strübingstraße 13
Baltzer;Heinrich;;Strübingstraße 13
Banse;Willi;Meister;Bahnhofstraße 4
Baranowski;Bernhard;Malermeister, Malerei, Glaserei, Bildereinrahmung;Bahnhofstraße 1;Telefon Praust 102
Baranowski;Franz;Arbeiter;Dirschauer Straße 1
Barbknecht;Emilie;Wirtin;Markt 5
Barbknecht;Meta;;Markt 5
Bardischewski;Paul;Zimmerer;Lindenstraße 8a
Bardischewski;Anna;;Lindenstraße 8a
Barmkau;Karl;Arbeiter;An der Schleuse 12
Barnikau;Hermann;Arbeiter;Dirschauer Straße 6
Barnikau;Max;Arbeiter;Dirschauer Straße 6
Barnikau;Wilhelmine;Witwe;Dirschauer Straße 6
Barteck;Franz;;Markt 8
Base;Franz;Kutscher;Danziger Straße 9
Behrendt;Albert;Arbeiter;Werderstraße 7b
Behrendt;Ernst;Schlosser;Werderstraße 7b
Behrendt;Max;Schlosser;Werderstraße 7b
Behrendt;Renate;;Lindenstraße 12
Below;Adolf;Schmiedemeister;Dirschauer Straße 24
Below;August;Pächter;Pfarrlandweg 1
Below;Emil;Schmied;Pfarrlandweg 17
Below;Johannes;Zimmerer;Müggenhahler Straße 3
Below;Julius;Arbeiter;Müggenhahler Straße 3
Below;Willi;Schlosser;Müggenhahler Straße 3
Below;Emilie;Witwe, Pfarrlandpächterin;Pfarrlandweg 17
Below;Margarete;;Pfarrlandweg 1
Below;Selma;;Pfarrlandweg 17
Benkmann;Ernst;Apotheker;Dirschauer Straße 28;Telefon Praust 14 PK 3050
Bensing, Dr. phil.;Franz;Leiter der Saatzuchtwirschaft Praust;Würfelstraße 6
Bentau;Martha;;Markt 8
Berg;Karl;Eisenbahnarbeiter;Pfarrlandweg 21
Bernatzki;Johannes;Eigentümer;Würfelstraße 11
Bernatzki;Robert;Hoch- und Tiefbaugeschäft, Baubüro Praust;Dirschauer Straße 10;Inhaber Robert Bernatzki, Danzig-Langfuhr, Hauptstraße 25
Bethke;Oskar;Büroangestellter;Strübingstraße 17
Bethke;Ida;;Strübingstraße 17
Beuger;Gustav;Eisenbahn-Rangierer;Müggenhahler Straße 1b
Beyer;Felix;Maurerpolier;Gischkauer Straße 8
Beyer;Rudolf;Bauunternehmer;Werderstraße 14
Beyer;Wilhelm;Landwirt;Werderstraße 9
Beyer;Elisabeth;Landwirtin;Werderstraße 9
Bialkowski;Bruno;Hausbesitzer;Dirschauer Straße 13
Bialkowski;Johs.;Gastwirt;Dirschauer Straße 13
Bialy;August;Maurer;Lindenstraße 8
Bialy;Antonie;Witwe;Danziger Straße 18
Biczkowski;Franz;;Markt 8
Bickowski;Anton;;Markt 8
Bindseil;Karl;Handlungsgehilfe;Markt 5
Binke;Franz;Landwirt;Bahnhofstraße 12
Block;Johann;;Markt 8
Block;Max;Maler;Werderstraße 18
Block;Elisabeth;Witwe;Werderstraße 18
Blockus;Anna;;Markt 8
Bluhm;Friedrich;Arbeiter;Dirschauer Straße 5
Bluhm;Rosalie;Witwe;Danziger Straße 9
Bock;Gottfried;Schlossermeister;Würfelstraße 7
Böhm;Otto;Siedemeister;Bahnhofstraße 16
Böhm;Anna;;Bahnhofstraße 16
Böse;Berthold;Staatsbahnanwärter;Am Bahnhof 1
Böttcher;August;Landwirt;Strübingstraße 40
Böttcher;Karl;Landwirt;Strübingstraße 40
Böttger;Hugo;Fabrikdirektor;Bahnhofstraße 9/11
Böttger;Wolfgang;stud. jur.;Bahnhofstraße 9/11
Böttger;Ingeborg;;Bahnhofstraße 9/11
Bojarra;Johann;Kesselschmied;Pfarrlandweg 6
Bolda;August;Arbeiter;An der Schleuse 13
Bolle;Paul;Schlosser;Dirschauer Straße 19
Bolle;Wilhelm;Gärtner;Würfelstraße 35
Bolle;Anna;;Würfelstraße 35
Bolt, H. Nachfolger (Inhaber Karl Stanitzke, Kaufmann);;;Dirschauer Straße 27;Telefon Praust 13
Bonin;Edmund;Gärtner;Würfelstraße 30
Bonn;Otto;Landwirt a.D.;Strübingstraße 46
Bonsior;August;Ortsarmer;Danziger Straße 10
Bornowski;Anna;Witwe;Würfelstraße 12
Borowski;Willi;Arbeiter;Markt 9
Borowski;Johanna;Hebamme;Markt 9
Bott;Auguste;;Markt 8
Brauer;Johann;Kutscher;Fleischerstraße 4
Brocki;Johs.;Oberpostschaffner i.R.;Danziger Straße 1
Brocki;Max;Lokomotivführeranwärter;Danziger Straße 7
Bröcker;Reinhold;Bahnarbeiter;Dirschauer Straße 12
Broede;Berta;Witwe;Dirschauer Straße 16
Brossat;Kuno;Gärtner;Strübingstraße 49
Brotzski;Bernhard;Arbeiter;Dirschauer Straße 20
Brotzki;Elisabeth;;Markt 8
Brümmer;Arnold;Kaufmann;Bahnhofstraße 9/11
Brunke;Albert;Arbeiter;Dirschauer Straße 7
Brunke;Otto;Arbeiter;Müggenhahler Straße 2
Brunke;Walter;Arbeiter;Dirschauer Straße 7
Brunke;Wilhelm;Invalide;Dirschauer Straße 7
file:///D|/Einwohner-Praust.txt (2 von 22) [04.03.2016 18:32:23]
file:///D|/Einwohner-Praust.txt
Brusinski;Julianna;;Markt 8
Buchholz;Franz;Schlosser;An der Schleuse 7
Buchholz;Magdalena;;An der Schleuse 7
Budzinski;Friedrich;Friseurgehilfe;Markt 10
Büchler;Karl;Handlungsgehilfe;Dirschauer Straße 27
Bukowski;Karl;Schmied;Müggenhahler Straße 2
Bukowski;Wilhelm;Maschinenschlosser;Bahnhofstraße 12
Burczyk;Paul;Hauptlehrer i.R.;Würfelstraße 33
Burczyk;Gertrud;;Würfelstraße 33
Burdin;Daniel;Kreisoberstraßenmeister;Danziger Straße 1
Burdin;Kurt;;Danziger Straße 1
Burdin;Erna;Srbeiterin;Danziger Straße 1
Buß;Erich;Stellmacher;Danziger Straße 18
Chill;Albert;Postschaffner;Dirschauer Straße 8
Chill;Albert;Baugewerksmeister;Bahnhofstraße 7;Telefon Praust 6
Chill;Johann;Kriegsinvalide;Dirschauer Straße 8
Chill;Charlotte;;Bahnhofstraße 7
Chill;Maria;Witwe;Dirschauer Straße 8
Christoph;Johanna;;Markt 8
Chrzonowski;Otto;Maurermeister;Werderstraße 18
Chrzonowski;Wilhelm;Zimmerer;Werderstraße 18
Cichosch;Bruno;Arbeiter;Danziger Straße 11
Cieslikowski;August;Stellmacher;Gut Kochstedt 5
Cischlikowski;Karl;;Markt 8
Cohn;Alfred;Kaufmann;Bahnhofstraße 2a
Czarlinski;Samuel;Händler;Dirschauer Straße 1
Czarlinski;Minna;Witwe;Dirschauer Straße 1
Czech;Anna;;Markt 8
Czeskleba;Kurt;Handlungsgehilfe;Bahnhofstraße 1
Czoske;Johannes;Arbeiter;Müggenhahler Straße 4
Dähn;Florentine;Kleinrentnerin;Müggenhahler Straße 4
Damaschke;Max;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Dampfkraftwerk Praust der Überlandzentrale Straschin-Prangschin;;;Werderstraße 5;Telefon Praust 69
Danziger Zuckerhandel GmbH;;;;Telefon Praust 3 und 28
Datschewski;Albert;Ober-Postschaffner;Gischkauer Straße 1
Dauter;Oskar;Maler;Dirschauer Straße 17
Dentz;Amanda;Witwe;Dirschauer Straße 15
Dey;Albert;Arbeiter;Dirschauer Straße 6
Dey;Johann;Arbeiter;Dirschauer Straße 5
Diball;Auguste;;Markt 8
Didrichkeit;Franz;Klempner;An der Schleuse 11
Döhring;Wilhelmine;;Markt 8
Döring;Elsa;Kontoristin;Strübingstraße 3
Dombrofski;Gertrud;;Dirschauer Straße 8
Dombrowski;August;Arbeiter;Danziger Straße 10
Dombrowski;Friedrich;Arbeiter;Pfarrlandweg 26
Dombrowski;Georg;Invalide;Pfarrlandweg 3
Dombrowski;Karl;;Pfarrlandweg 3
Dombrowski;Berta;;Pfarrlandweg 3
Dombrowski;Johanna;;Pfarrlandweg 3
Dombrowski;Wilhelmine;Witwe;Werderstraße 6
Domnick;Rudolf;Eigentümer;Strübingstraße 39
Domröse;Hermann;Invalide;Gut Kochstedt 3
Domröse;Karl;Friseur;Markt 10
Domsta;Emil;Arbeiter;Würfelstraße 32a
Dorodzinski;Elisabeth;Witwe, Geschäftsinhaberin;Markt 6
Dorodzinski;Martha;;Markt 6
Draganski;Frieda;Posthelferin;Würfelstraße 28
Dreschel;Joseph;Stellmacher;Würfelstraße 31
Dreschel;Hedwig;Verkäuferin;Würfelstraße 31
Dreschel;Margarete;Näherin;Würfelstraße 31
Drewing;Paul;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Drews;Friedrich;Arbeiter;Fleischerstraße 2
Drews;Gottfried;Kutscher;Würfelstraße 32a
Drews;Hermann;Arbeiter;Strübingstraße 48
Drews;Johann;Arbeiter;Würfelstraße 12
Drews;Gertrud;Arbeiterin;Würfelstraße 32a
Drews;Wilhelmine;Arbeiterin;Würfelstraße 12
Duddenhausen;Georg;Tischler;Dirschauer Straße 20
Duddenhausen;Johannes;Tischler;Dirschauer Straße 20
Duddenhausen;Hedwig;;Dirschauer Straße 20
Duddenhausen;Maria;Witwe;Dirschauer Straße 20
Dulke;Friderich;Arbeiter;Würfelstraße 9
Eckmann;Luzie;Mamsell;Danziger Straße 13
Ehling;Auguste;Arbeiterin;Dirschauer Straße 16
Ehm;Helene;Kontoristin;Gischkauer Straße 2
Ehm;Johanna;;Gischkauer Straße 2
Ehm;Wilhelmine;Witwe;Gischkauer Straße 2
Eichmann;Friedrich;Uhrmachermeister;Markt 10
Eiland;Emilie;;Markt 8
Eisenbahnstation Praust;;;;Telefon 2
Eiserloh;Jakob;Zimmerer;Fleischerstraße 3
Elektrizitäts-Verwertungsgenossenschaft e.GmbH
Engelmann;Albert;Arbeiter;Würfelstraße 11
Engelmann;Ernst;Buchdrucker;Danziger Straße 1
Engelmann;Franz;Hilfssignalmonteur;Wiesenweg 1
Engelmann;Hermann;Schmied;Würfelstraße 14
Engler;Albert;Bahnarbeiter;An der Schleuse 12
Engler;Artur;;Dirschauer Straße 14
Engler;August;Arbeiter;Würfelstraße 27
Engler;August;Arbeiter;Danziger Straße 8
Engler;Karl;Landwirt;Pfarrlandweg 12
Engler;Otto;Arbeiter;Danziger Straße 10
Engler;Otto;Arbeiter;Praustfelde 10
Engler;Otto;Arbeiter;Praustfelder Weg
Engler;Willi;Gärtner;Würfelstraße 26
Engler;Anna;Arbeiterin;An der Schleuse 12
Engler;Frieda;;Praustfelde 10
Engler;Helene;Arbeiterin;Dirschauer Straße 14
Engler;Karoline;;Markt 8
Examitzki;Theodor;Arbeiter;Praustfelder Weg
Erdmann;Friedrich;Ortsarmer;Danziger Straße 10
Erdmann;Marie;Dienstmädchen;Pfarrlandweg 3
Etmanski;August;Arbeiter;Praustfelde 5
Etowski;Joseph;Kutscher;Markt 5
Ewers;Paul;Gartendirektor;Würfelstraße 4
Ewert;Eduard;Arbeiter;Würfelstraße 21
Fähnrich;Gustav;Arbeiter;Danziger Straße 20
Falk;Hugo;Gärtner;Lindenstraße 5
Falk;Herta;Kontoristin;Lindenstraße 5
Falk;Meta;Kontoristin;Lindenstraße 5
Feddrich;Erich;Schlosser;Lindenstraße 5
Feddrich;Reinhold;Zimmerpolier;Lindenstraße 5
Feddrich;Herta;Schneiderinn;Lindenstraße 5
Feddrich;Martha;Verkäuferin;Lindenstraße 5
Feder;Ernst;Schornsteinfegermeister;Dirschauer Straße 1
Felske;Elisabeth;;Dirschauer Straße 15
Fenske;Emil;Polizeibetriebsassistent;Würfelstraße 7
Feulner;Martin;Schornsteinfeger;Dirschauer Straße 1
Fischer;August;Arbeiter;Danziger Straße 10
Fischer;Friedrich;Hilfsweichenwärter;Markt 9
Fischer;Karl;Arbeiter;Danziger Straße 9
Fischer;Paul;Arbeiter;Danziger Straße 15
Fischer;Richard;Tischler;Gischkauer Straße 5
Fischer;Hulda;Witwe;Würfelstraße 14
Flath;Heinrich;Müller;Würfelstraße 24
Flemming;Max;Sekretär;Strübingstraße 29
Formella;Franz;Hilfsweichenwärter;Würfelstraße 21
Formella;Leo;Arbeiter;An der Schleuse 6
Fortanz;Franz;Arbeiter;Bahnhofstraße 15
Fortanz;Johann;Zuckerkocher;Bahnhofstraße 15
Frischmuth;Johannes;Arbeiter;Danziger Straße 8
Fürst;Anton;Eisenbahn-Pensionär;Gischkauer Straße 5
Fürst;Elisabeth;;Gischkauer Straße 5
Fuhrmann;Albert;;Markt 8
Gaertner;Georg;;Dirschauer Straße 18
Gaertner;Hermann;Fabrikdirektor;Bahnhofstraße 9/11
Gaertner;Paul;Fleischermeister;Dirschauer Straße 18;Telefon Praust 53
Gaertner;Robert;;Dirschauer Straße 18
Gawlowski;Max;Buchdruckerei;Lindenstraße 1;Telefon Praust 99
Gawlowski;Frieda;;Lindenstraße 1
Gedigk;Georg;Expedient;Praustfelde 12
Geffe;Otto;Pantoffelmacher;Werderstraße 12
Geffe;Walter;;Werderstraße 12
Gehrt;Maria;Witwe;Pfarrlandweg 1
Geng;Auguste;Witwe;Strübingstraße 5
Gerstenberg;Oswald;Ingenieur;Bahnhofstraße 8;Prauster Maschinenfabrik Telefon Praust 23
Gerstenberg;Robert;Diplom-Ingenieur;Bahnhofstraße 8
Geschewski;Johann;Arbeiter;Würfelstraße 7
Giese;Artur;Zollbeamter;Pfarrlandweg 10
Giese;Erich;;Pfarrlandweg 10
Giesler;Gustav;Leitungsaufseher;Wiesenweg 2
Gill;Friedrich;;Markt 8
Gillmeister;Emil;Zimmerer;Würfelstraße 32a
Gillmeister;Ernst;Arbeiter;Werderstraße 6
Gillmeister;Gustav;Arbeiter;Pfarrlandweg 20
Gillmeister;Hermann;Arbeiter;Werderstraße 7
Gillmeister;Karl;Arbeiter;Werderstraße 6
Gillmeister;Karl;Schmied;Gut Kochstedt 3
Glatte;Herbert;Chemiker;Bahnhofstraße 9/11
Glink;August;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Glink;Ernst;Arbeiter;Würfelstraße 20
Glink;Friedrich;Arbeiter;Würfelstraße 11
Glink;Heinrich;Arbeietr;Dirschauer Straße 16
Glink;Rudolf;Arbeiter;Dirschauer Straße 17
Glink;Walter;Arbeiter;Würfelstraße 30
Glink;Willi;;Dirschauer Straße 16
Godomski;August;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Godomski;Johs.;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Göhrt;Paul;Rentner;Bahnhofstraße 8
Goergens;Hugo;Eisenbahn-Hilfsstationsschaffner;Werderstraße 7
Goergens;Karl;Lehrer;Werderstraße 7
Götz;Therese;Arbeiterin;Fleischerstraße 4a
Goll;Wilhelmine;Rentnerin;Danziger Straße 10
Gollowski;Johann;Schmiedemeister;Dirschauer Straße 21
Grahl;Otto;Arbeiter;An der Schleuse 2
Grandt;Otto;Schupowachtmeister;Strübingstraße 38
Granetzki;Hermann;Zimmerer;Danziger Straße 15
Granetzki;Elisabeth;Arbeiterin;Danziger Straße 15
Granitzer;Joseph;Kutscher;Fleischerstraße 2
Grapentin;Ernst;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Grapentin;Gustav;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Grapentin;Otto;Schneider;Dirschauer Straße 16
Grieger;Albert;Arbeiter;Praustfelder Weg
Grieger;Anna;;Praustfelder Weg
Gröning;Johannes;Arbeiter;Praustfelde 3
Grollnuß;Paul;Zimmerer;Würfelstraße 32a
Gronau;Felix;Friseurmeister;Dirschauer Straße 1
Gust;Otto;Oberpostschaffner;Würfelstraße 30
Gutmeyer;Otto;Arbeiter;Praustfelder Weg
Guttmann;Salomon;Rentner;Würfelstraße 10
Guttmann;Helene;Kontoristin;Würfelstraße 10
Haasmann;Gustav;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Haasmann;Laura;Witwe;Dirschauer Straße 12
Habeck;Ernst;Postschaffner;Werderstraße 7
Hadlich;Ehrenfried;Maschinenschlosser;Markt 10
Hadlich;Horst;Mechaniker;Markt 10
Hadlich;Wamlter;Obermonteur;Markt 10
Hadlich;Margarete;;Markt 10
Haener;August;Inspektor;Würfelstraße 6
Häusler;Gustav;Schweizer;Dirschauer Straße 15
Halfpap;Martha;Diakonisse;Markt 8
Halfpap;Minna;Diakonisse;Markt 8
Hannemann;August;Polizei-Betriebs-Assistent;Würfelstraße 34
Hannemann;Bruno;Tischler;Würfelstraße 34
Hannemann;Friedrich;Maschinenschlosser;Würfelstraße 28
Hannemann;Herbert;Uhrmacher;Danziger Straße 21
Hannemann;Hermann;Arbeiter;Pfarrlandweg 25
Hannemann;Frieda;;Würfelstraße 28
Harder;John;Friseur;Markt 10
Harnisch;Ernst;;Würfelstraße 36
Harnisch;Paul;Rektor und Organist;Würfelstraße 36
Hartmann;Erna;;Strübingstraße 38
Haß;Herbert;Bote;Werderstraße 14
Haß;Hermann;Invalide;Werderstraße 14
Hauser;Elisabeth;Hökereibesitzerin;Dirschauer Straße 16
Haus- und Grundbesitzerverein e.V.
Heider;Gustav;Rentner;Lindenstraße 12
Heider;Walter;Zimmerer;Lindenstraße 12
Heider;Alma;;Lindenstraße 12
Held;Henriette;;Markt 8
Heldt;Wilhelmine;Rentnerin;Wiesenweg 3
Hellmig;August;Schuhmacher;Lindenstraße 2
Hellmig;Erich;Arbeiter;Lindenstraße 2
Hellwig;Franz;Wiegemeister;Strübingstraße 9
Hellwig;Gustav;;Strübingstraße 9
Hengsthaltungsgesellschaft
Hennig;Erwin;Elektromonteur;Dirschauer Straße 13a
Hennig;Eugen;Arbeiter;Gischkauer Straße 5
Hennig;Otto;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Hennig;Theodor;Oberinspektor;Gut Kochstedt 2
Hennig;Ella;Arbeiterin;Dirschauer Straße 16
Hennig;Luise;Arbeietrin;Dirschauer Straße 16
Herholz;Konrad;Schmied;Dirschauer Straße 10a
Herz;Karl;Rentner;Bahnhofstraße 4
Herz;Otto;Bodenmeister;Bahnhofstraße 4
Heuberger;Konrad;Eisenbahn-Oberinspektor;Am Bahnhof 3
Heydasch;Gottliebe;;Markt 6
Heymann;Walter;Maler;Lindenstraße 9
Hildenbrand;Karl;Kreisbaumeister;Dirschauer Straße 29;Telefon Praust 113
Hildenbrand;Ida;Witwe;Dirschauer Straße 29
Hiller;Gustav;Kutscher;Gut Kochstedt 4
Hintz;Alfred;Sattler;Dirschauer Straße 11
Hintz;Gustav;Stellmacher;Lindenstraße 9
Hintz;Frieda;Verkäuferin;Dirschauer Straße 11
Hintz;Selma;;Dirschauer Straße 11
Hintz;Therese;Eigentümerin;Dirschauer Straße 11
Hinz;Wilhelm;Invalide;Strübingstraße 20
Hinz;Willi;Schlosser;An der Schleuse 3
Hinz;Grete;;An der Schleuse 3
Hinz;Maria;Kontoristin;Strübingstraße 20
Hinz;Wilhelmine;Eigentümerin;An der Schleuse 3
Hirschberg;Nathan;Händler;Bahnhofstraße 2
Höpfner;Bruno;Arbeiter;Danziger Straße 10
Höpfner;Karl;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Hoffmann;Gottlieb;Arbeiter;Würfelstraße 5
Hoffmann;Gustav;Arbeiter;Werderstraße 7b
Hoffmann;Hermann;Arbeiter;Würfelstraße 5
Hoffmann;Julius;Buchhalter;Bahnhofstraße 17
Hoffmann;Wilhelm;Amts- und Gemeindevorsteher i.R.;Praustfelder Weg;Telefon Praust 98
Hoffmann;Willi;Oberwachtmeister;Dirschauer Straße 21
Hohmann;Joseph;Lehrer;Danziger Straße 1
Holz;Ernst;;Gischkauer Straße 4
Holz;Gustav;Pächter;Gischkauer Straße 4
Holz;Rudolf;;Gischkauer Straße 4
Holz;Helene;;Gischkauer Straße 4
Hoog;Alfred;Schlosser;Würfelstraße 1
Hoog;Julius;Gärtner;Würfelstraße 1
Hoog;Justine;Witwe;Gischkauer Straße 2
Horlitz;Friedrich;Arbeiter;Danziger Straße 10
Horn;Martha;;Markt 8
Hotel Prauster Hof;Inh. B. Knoblauch, Neufahrwasser;;Markt 7;Telefon Praust 18
Howe;Otto;Maurer;Gut Kochstedt 5
Hübscher;Amalie;Witwe;Müggenhahler Straße 2
Hübscher;Anna;Schneiderin;Müggenhahler Straße 2
Hüllmann;Luise;Lehrerin;Würfelstraße 24
Hufnagel;Bruno;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Hufnagel;Helene;Witwe;Gut Kochstedt 5
Isendick;Bruno;Sattler;Danziger Straße 20
Isendick;Gustav;Sattler;Danziger Straße 20
Iwan;Fritz;Maschinenschlosser;Gischkauer Straße 6
Iwan;Franziska;Witwe;Gischkauer Straße 6
Iwanowski;Marie;Arbeiterin;An der Schleuse 14
Jahn;Berthold;Zollwachtmeister;Werderstraße 12
Jahnke;Gustav;Staatsbahn-Inspektor;Dirschauer Straße 2
Jahnke;Otto;Arbeiter;An der Schleuse 7
Jahr;B.;Inhaber Georg Jahr Maschinenfabrik;Dirschauer Straße 29;Telefon Praust 21
Jahr;Georg;Ingenieur;Dirschauer Straße 29a
Jahr;Ida;;Pfarrlandweg 6
Jakoblewski;Marie;;Fleischerstraße 4
Jakusch;Emil;Arbeiter;Praustfelde 4
Jakusch;Jakob;Hofmeister;Praustfelde 4
Jakusch;Emma;Arbeiterin;Praustfelde 4
Janke;Emil;Pensionär;Strübingstraße 45
Janke;Selma;;Strübingstraße 45
Jankowski;Bruno;Schweizer;Danziger Straße 8
Jankowski;Ida;Arbeiterin;Danziger Straße 8
Jantzen;Friedrich;Zimmerer;Bahnhofstraße 15
Janzen;Johannes;;Markt 8
Jastrzemski;Johann;Sallarbeiter;Würfelstraße 24
Jauch;Karl;Gärtner;Wiedemannstraße 1
Joos;Franz;Privatier;Strübingstraße 14
Joost;Karl;;Strübingstraße 14
Jung;Otto;Oberlandjäger;Würfelstraße 18;Telefon Praust 136
Kabbe;Willi;Buchhalter;Bahnhofstraße 17
Kabrowski;Otto;Kaufmann;Markt 5
Kabrowski;Walter;vorm. H. E. Kucks, Holz-, Kohlen, Maumaterialien- und Düngemittelgeschäft;Markt 2;Telefon Praust 130
Kahlbaum;Fritz;Molkereigehilfe;Danziger Straße 13
Kaiser;Friedrich;;Werderstraße 17
Kaleß;Friedrich;Invalide;Gut Kochstedt 5
Kalhorn;Johannes;Lehrer;Würfelstraße 33
Kalin;Ernst;Müller;An der Schleuse 1
Kalin;Otto;Wächter;An der Schleuse 1
Kalkbrenner;William;Versicherungs-Beamter;Markt 9
Kallweit;Ferdinand;Bäckermeister;Markt 4;Telefon Praust 48
Kallweit;Charlotte;;Markt 4
Kaminski;Albert;Arbeiter;Gischkauer Straße 2
Kaminski;August;Arbeiter;An der Schleuse 14
Kaminski;Ernst;Pächter;An der Schleuse 1
Kaminski;Johs.;Arbeiter;Dirschauer Straße 4
Kaminski;Otto;Tischler;Danziger Straße 1
Kaminski;Paul;Arbeiter;Würfelstraße 32a
Kaminski;Paul;Arbeiter;An der Schleuse 10
Kaminski;Rudolf;Invalide;Würfelstraße 7
Kaminski;Berta;Landwirtin;Werderstraße 11
Kaminski;Emilie;Invalide;Dirschauer Straße 20
Kaminski;Frieda;Arbeiterin;An der Schleuse 14
Kaminski;Ida;;Markt 8
Kaminski;Marie;Witwe;An der Schleuse 10
Kantlack;Pauline;;Markt 8
Kapahnke;Friedrich;Eisenbahn-Beamter;Wiesenweg 3
Kapahnke;Max;Schlosser;Wiesenweg 3
Kapahnke;Wilhelm;Arbeiter;An der Schleuse 4
Kapanke;Felix;Fleischer;Werderstraße 17
Kapanke;Herta;;Praustfelde 2a
Karnath;Rudolf;Stellmacher;Dirschauer Straße 24
Karnowski;Klara;;Markt 8
Karoschinski;Hermann;Zementfabrik
Kaschade;O.;Lehrerin;Markt 2
Kaschinski;Franz;Hofinspektor;Bahnhofstraße 13
Kaschitzki;Albert;Sattler;Werderstraße 12
Kaschitzki;Alexander;Arbeiter;Würfelstraße 20
Kaschitzki;Minna;Arbeiterin;Würfelstraße 20
Kaschube;Ottilie;Rentnerin;Gischkauer Straße 5
Kaschubowski;Friedrich;Arbeiter;Würfelstraße 21
Kaschubowski;Heinrich;Arbeiter;Bahnhofstraße 14
Kaschubowski;Hermann;Maurer;An der Schleuse 13
Kaschubowski;Karl;Arbeiter;Praustfelder Weg
Kaß;Joseph;;Würfelstraße 23
Kaß;Paul;Arbeiter;Danziger Straße 8
Kaß;Hulda;Arbeiteriin;Würfelstraße 23
Katholischer Kirchenbauverein e.V.
Katius;Friedrich;Arbeiter;Werderstraße 7
Katius;Maria;Arbeiterin;Werderstraße 7
Katius;Maria;Witwe;Werderstraße 7
Katorski;Frieda;;Lindenstraße 12
Kaufmann;Paul;Kutscher;Markt 5
Kaworski;Andreas;Arbeiter;Würfelstraße 21
Keil;Anna;Wirtschafterin;Werderstraße 7b
Keller;Max;Betriebsassistent;Werderstraße 15
Kelpin;Rosalie;;Markt 8
Kern;Luise;Arbeiterin;Praustfelder Weg
Kijewski;Franz;Invalide;Würfelstraße 22
Kijewski;Johannes;Arbeiter;Würfelstraße 13
Kijewski;Paul;Arbeiter;Würfelstraße 27
Kielmann;Bruno;Bäckermeister;Dirschauer Straße 26
Kielmann;Otto;;Dirschauer Straße 26
Kiepke;Emil;Arbeiter;Danziger Straße 18
Kindel;Emil;Arbeiter;Danziger Straße 10
Kindel;Karl;Eisenbahner;Markt 9
Kindler;Kurt;Kaufmann;Bahnhofstraße 18
Kindler & Kups;Spezial-Samenhaus für Gartenbau und Landwirtschaft;;Bahnhofstraße 18;Telefon Praust 92 PK 5026
Klaffke;Paul;Molkereibetriebsleiter;Danziger Straße 13
Klafki;Walter;Lehrer;Würfelstraße 33
Klatt;Ernst;Arbeiter;Gischkauer Straße 4
Klatt;Ferdinand;Areiter;An der Schleuse 1
Klatt;Karl;Schleusenwärter;An der Schleuse 2
Klatt;Karl;Arbeiter;An der Schleuse 2
Klatt;Walter;Tischler;Dirschauer Straße 3
Klatt;Lucie;;Dirschauer Straße 3
Klatt;Minna;Witwe;Markt 9
Klebba;Franz;Amts-, Gemeindevorsteher und Standesbeamter;Würfelstraße 8; Telefon Praust 9
Klebba;Hans;Filialleiter;Gischkauer Straße 1
Klebba;Herbert;Dentist;Dirschauer Straße 30
Kleiber;Adolf;Prediger;Dirschauer Straße 1
Klein;Artur;Gerber;Markt 6
Kleinberg;Ernst;Schlosser;Lindenstraße 6
Kleinschmidt;Valerie;Wirtschaftsfräulein.;Würfelstraße 4
Kleist;Johanna;Verkäuferin;Danziger Straße 11
Kleiß;Paul;Polizeibeamter;Danziger Straße 11
Kleiß;Robert;Pächter;Pfarrlandweg 14
Kleiß;Ella;Prokuristin;Pfarrlandweg 14
Kleiß;Frieda;;Pfarrlandweg 14
Kleiß;Margarete;;Pfarrlandweg 14
Klindt;Hugo;Schmiedemeister;Praustfelde 13
Klindt;Ludwig;Oberpostschaffner;Lindenstraße 8
Klindt;Margarete;Posthelferin;Lindenstraße 8
Klinkusch;Johann;Gärtnerei;Danziger Straße 4
Kloft;Julius;Rentner;Danziger Straße 10
Kloskowski;Felix;Chauffeur;Gut Kochstedt 3
Kluck;August;Arbeiter;Werderstraße 10
Kluck;Auguste;;Werderstraße 10
Kluszynski;Amalie;;Markt 8
Kluwe;Ernst;Schlosser;Werderstraße 12
Kneisel;Franz;Fleischermeister;Werderstraße 2;Telefon Praust 79
Kneisel;Leo;;Werderstraße 2
Kneisel;Maria;;Werderstraße 2
Kneiter;Rudolf;Arbeiter;Pfarrlandweg 29
Knoblauch;B.;Hotel Prauster Hof;Markt 7;Telefon Praust 18
Knoblauch;Herbert;Konditor;Markt 7
Knoblauch;Willi;;Markt 7
Knoop;Karl;Besitzer;Strübingstraße 23
Knoop;Otto;Eigentümer;Würfelstraße 29
Knoop;Hulda;Witwe;Würfelstraße 15
Knuth;Bernhard;Schneider;Danziger Straße 11
Kobiella;Johann;Arbeiter;Dirschauer Straße 18
Kobilacki;Vinzent;Maler;Bahnhofstraße 1
Koch-Kochstedt;Bernd;Landwirt;Gut Kochstedt 1
Koch-Kochstedt;Olga;Gutsbesitzerin;Gut Kochstedt 1
Koglin;Gustav;Eisenbahn-Arbeiter;Müggenhahler Straße 1b
Koglin;Karl;Stellwerksmeister;Wiesenweg 1
Koglin;Willi;Tischler;Wiesenweg 1
Koglin;Wilhelmine;;Markt 8
Kohn;Fritz;Gärtner;Würfelstraße 26;Telefon Praust 132
Kohnke;Thomas;Arbeiter;Müggenhahler Straße 2
Kolberg;Johann;;Markt 8
Kollakowski;Klara;Witwe;Woyanowoer Viertel 3a
Kollendt;Ernst;Fleischermeister;Lindenstraße 4;Telefon Praust 50
Kollendt;Hugo;Pächter;Müggenhahler Straße 6
Kollendt;Leo;Händler;Hundertmarkweg 4
Kollendt;Oskar;Fleischer;Würfelstraße 28
Koller;Ernst;Arbeiter;Würfelstraße 32a
Koller;Johann;;Markt 8
Koller;Robert;Arbeiter;Pfarrlandweg 9
Konitzer;August;Pensionär;Dirschauer Straße 30
Konitzer;Bernhard;Schneider;Dirschauer Straße 30
Konitzer;Konrad;Schuhmachermeister;Danziger Straße 18
Konkol;Anna;Wirtschafterin;Danziger Straße 5
Konsorski;Friedrich;;Markt 8
Konzorr;Albert;;An der Schleuse 13
Konzorr;Franz;Invalide;An der Schleuse 10
Konzorr;Johannes;Zimmerer;An der Schleuse 11
Konzorr;Joseph;Arbeiter;An der Schleuse 13
Konzorr;Gertrud;;An der Schleuse 13
Konzorr;Magdalene;;An der Schleuse 11
Kopahnke;Fritz;Arbeiter;Werderstraße 12
Kopetsch;Hedwig;;Markt 8
Kordatzki;Franz;Brotfahrer;Danziger Straße 15
Kornath;August;Arbeiter;An der Schleuse 13
Kornath;August;Ortsarmer;Danziger Straße 10
Korsnack;Gustav;Zimmerer;Pfarrlandweg 22
Korsnack;Otto;Eisenbahnareiter;Pfarrlandweg 23
Korthals;Artur;Gärtner;Praustfelde 12
Koruhn;Marie;;An der Schleuse 3
Koschick;Karl;Gärtner;Dirschauer Straße 9
Koschmider;Johannes;Hilfsbeamter;Fleischerstraße 3
Koschmider;Stanislaus;Maurer;Fleischerstraße 3
Koschnick;Ferdinand;Schlosser;Pfarrlandweg 30
Koschnick;Ferdinand;Pächter;Pfarrlandweg 25
Koschnick;Friedrich;Landwirt;Hundertmarkweg 1
Koschnick;Paul;Maurer;Danziger Straße 11
Koschnick;Auguste;Witwe;An der Schleuse 6
Koschnick;Lina;Arbeiterin;An der Schleuse 6
Koschnitzke;Ernst;Rangierführer;Werderstraße 7
Koschnitzke;Friedrich;Arbeiter;Würfelstraße 1
Koschnitzki;Max;Zimmerer;Lindenstraße 5
Koschnitzki;Willi;Kutscher;Würfelstraße 24
Koszortz;Wilhelm;Schweizer;Danziger Straße 8
Kowalewski;Paul;Arbeiter;Danziger Straße 15
Koy;Gustav;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Kraftwerk Praustermühle;;;Mühlengrundstück;Telefon Praust 25
Krajewski;Marzell;Gärtner;Gut Kochstedt 3
Krajewski;Gertrud;;Gut Kochstedt 3
Kratz;Karl;Bausekretär;Strübingstraße 22
Krause;Paul;Arbeiter;Lindenstraße 8a
Krause;Walter;Gärtner;Würfelstraße 16
Krause;Auguste;Ortsarme;Danziger Straße 10
Krause;Berta;Witwe;Dirschauer Straße 12
Krause;Gertrud;Stenotypistin;Lindenstraße 8a
Krause;Herta;Plätterin;Lindenstraße 8a
Krause;Magdalene;Arbeiterin;Danziger Straße 10
Krause;Mathilde;Witwe;Würfelstraße 16
Krause;Wilhelmine;;Markt 8
Kraynick;Johannes;Arbeiter;Fleischerstraße 2
Kraynick;Julius;Arbeiter;Fleischerstraße 2
Krebs;Margarete;Kontoristin;Dirschauer Straße 27
Kreft;Julianne;;Markt 8
Kreis-Siechenhaus;;;Markt 8;Telefon 56
Kresin;Johannes;Kaufmann;Markt 5
Kresin;Wilhelm;Pächter;Gischkauer Straße 4
Kresin;Florentine;;Markt 8
Kretschmer;August;Schiffbauer;Würfelstraße 14
Kretschmer;Otto;Zimmerer;Pfarrlandweg 20
Kretschmer;Meta;Arbeiterin;Pfarrlandweg 20
Kretschmer;Rosalie;Witwe;Pfarrlandweg 20
Krey;Roman;;Markt 8
Kriesen;Georg;Handlungsgehilfe;Markt 5
Krönke;Albert;Arbeiter;Praustfelder Weg
Krönke;Erich;Handlungsgehilfe;Markt 5
Krönke;Erich;Arbeiter;Lindenstraße 2
Krönke;Auguste;Ortsarme;Danziger Straße 10
Kroll;Leo;Arbeiter;Dirschauer Straße 14
Kroll;Wilhelmine;Witwe;Dirschauer Straße 7
Kruczkowski;Michael;Oberpostschaffner a.D.;Werderstraße 3
Kruczkowski;Paul;Hilfsweichensteller;Werderstraße 3
Kruczkowski;Helene;Postgehilfin;Werderstraße 3
Kruczkowski;Martha;Schreibgehilfin;Werderstraße 3
Kruczkowski;Wanda;Schneiderin;Werderstraße 3
Krüger;Artur;Arbeiter;Bahnhofstraße 15
Krüger;Gustav;Schmied;Werderstraße 12
Krüger;Hermann;Maurer;Werderstraße 12
Krüger;Leo;Arbeiter;Würfelstraße 21
Krüger;Paul;;Markt 8
Krüger;Wilhelm;Maurer;Werderstraße 12
Krüger;Charlotte;Schneiderin;Werderstraße 12
Krüger;Wanda;Schneiderin;Werderstraße 12
von Krzywosinski;Paul;Handlungsgehilfe;Markt 5
Kuberna;Julianna;;Markt 8
Kubert;Hans;Superintendent;Würfelstraße 19;Telefon 134 PK 5007
Kubert;Hans-Achim;Student;Würfelstraße 19
Kuck;Paul;Lehrer;Markt 2
H.E. Kucks;Eisenhandlung (Inh. Otto Kabrowski;;Markt 5;Telefon 11
Kucks, H.E. (Inh. Johannes Kresin);Kolonialwaren, Delikatessen, Hotel und Restaurant;Rathkeplatz 5;Telefon 19
Kucks;Helmut;Kaufmann;Markt 1a
Kucks;Paula;;Markt 1a
Kuhl;Friedrich;Arbeiter;Pfarrlandweg 8
Kuhl;Frieda;Aufwärterin;Pfarrlandweg 8
Kuhn;Herbert;Arbeiter;Dirschauer Straße 7
Kuhr;Otto;Rangiermeister;Am Bahnhof 1
Kullick;Paul;Zollwachtmeister;Würfelstraße 32
Kulling;Ernst;Bahnarbeiter;Pfarrlandweg 25
Kunischewski;Friedrich;Arbeiter;An der Schleuse 14
Kunischewski;Albert;Arbeiter;Danziger Straße 8
Kunischewski;Johann;Arbeiter;Dirschauer Straße 5
Kunischewski;Max;Arbeiter;Danziger Straße 15
Kunischewski;Otto;;Dirschauer Straße 5
Kusch;Bernhard;Monteur;Würfelstraße 9
Kuschel;Karl;Bäckereiinhaber;Lindenstraße 2;Telefon 107
Kuschel;Friedrich;;Markt 8
Kuschel;Fritz;;Lindenstraße 2
Laade;Heinrich;Landwirtschaftsbeamter;Würfelstraße 4
Ladach;Wanda;Buchhalterin;Bahnhofstraße 9/11
Länger;Mathilde;Witwe;Woyanowoer Viertel 2
Lang;Franz;Kutscher;Danziger Straße 2
Lange;Valeria;Witwe;Danziger Straße 1
Laschewski;Gustav;Arbeiter;Würfelstraße 25
Laschewski;Johann;Arbeiter;Würfelstraße 21
Laschewski;Paul;Arbeiter;Würfelstraße 21
Latzke;Adam;Zimmerer;Gut Kochstedt 5
Latzke;Gertrud;;Gut Kochstedt 5
Lau;Adolf;;Woyanowoer Viertel 2
Lau;Gustav;Landwirt;Woyanowoer Viertel 2
Lau;Ella;;Woyanowoer Viertel 2
Laude;Friedrich;;Bahnhofstraße 12
Lehbauer;Johann;Mechaniker;Dirschauer Straße 12
Lehre;Ernst;Rangierführer;Fleischerstraße 2
Lehre;Emilie;;Fleischerstraße 2
Lehrke;Gottlieb;Landbriefträger i.R.;Strübingstraße 1
Lehrke;Hugo;Weichenwärter 1. Kl.;Strübingstraße 1
Lehrke;Ella;Arbeiterin;Dirschauer Straße 17
Lehrke;Gertrud;;Strübingstraße 1
Lemke;Leo;Arbeiter;Dirschauer Straße 7
Lenser;Paul;Arbeiter;Würfelstraße 16
Lenser;Marie;;Markt 8
Lesemann;Frieda;Witwe;Würfelstraße 38
Lewinski;Paul;Areiter;Pfarrlandweg 3
Lewinski;Emilie;Witwe;Pfarrlandweg 2
Lewinski;Frieda;;Pfarrlandweg 2
Liebeknecht;Karl;Zimmerer;Dirschauer Straße 19
Liedtke;Fritz;Arbeiter;Dirschauer Straße 4
Liedtke;Johann;;Strübingstraße 37
Liedtke;Julius;Arbeiter;Strübingstraße 37
Liedtke;Karl;Arbeiter;Dirschauer Straße 4
Liedtke;Max;Brunnenbohrer;Müggenhahler Straße 1
Liedtke;Paul;Maurer;Würfelstraße 32a
Lietzau;Eduard;Arbeiter;An der Schleuse 13
Lietzau;Friedrich;Arbeiter;An der Schleuse 10
Lietzau;Fritz;Arbeiter;An der Schleuse 10
Lietzau;Karl;Invalide;An der Schleuse 10
Lietzau;Max;Arbeiter;Müggenhahler Straße 6
Lietzau;Max;Zimmerer;An der Schleuse 12
Lietzau;Paul;Maurer;Würfelstraße 9
Lietzau;Walter;Arbeiter;An der Schleuse 12
Lietzau;Ida;Arbeiterin;Würfelstraße 13
Lindahl;Gustav;Gehilfe;Dirschauer Straße 1
Lindenau;Rosalie;;Markt 8
Link;Karl;Hofmeister;Gut Kochstedt 2
Link;Luise;;Gut Kochstedt 2
Linz;Gerhard;Volontär;Würfelstraße 4
Lisius;Ernst;Wirtschafter;Werderstraße 11
Lisius;Heinrich;Oberschaffner;Wiesenweg 1
Littwin;Albert;Lehrling;Strübingstraße 19
Lörke;Ernst;Stellmacher;Dirschauer Straße 10
Loose;Franz;;Dirschauer Straße 5
Loose;Friedrich;Arbeiter;An der Schleuse 3
Loose;Johann;;Dirschauer Straße 5
Loose;Helene;Verkäuferin;Markt 1
Lorenz;Artur;Schneidermeister;Danziger Straße 4
Loroff;Johann;;Würfelstraße 30
Losch;Karl;Arbeiter;Lindenstraße 12
Losch;Olga;;Lindenstraße 12
Loselein;Franz;Bürohilfsarbeiter;Dirschauer Straße 3
Loß;Otto;Maurer;An der Schleuse 4
Loth;Albert;;Markt 8
Loth;Bernhard;Arbeiter;Werderstraße 1
Loth;Emil;Kutscher;Wiedemannstraße 1
Loth;Friedrich;Arbeiter;Danziger Straße 8
Lucht;Alfred;Fleischer;Danziger Straße 2
Ludwig;Franz;Landwirt;An der Schleuse 5
Maaß;Auguste;;Wiesenweg 1
Mairanke;Emanuel;Arbeiter;Hundertmarkweg 1
Makowski;Albert;Gärtner;Gischkauer Straße 6
Makowski;Renate;Witwe;Gischkauer Straße 1
Mallon;Emil;Kutscher;Dirschauer Straße 27
Malzahn;Georg;Maler;Bahnhofstraße 12
Mandey;Olga;Diakonisse;Würfelstraße 8
Mania;Michael;Unternehmer;Gut Kochstedt 5
Mania;Gertrud;;Gut Kochstedt 4
Mania;Helene;;Gut Kochstedt 5
Marquardt;Ernst;;Strübingstraße 34
Marquardt;Viktor;Angestellter;Strübingstraße 34
Marquardt;Irma;;Strübingstraße 34
Martschinke;Siegfried;Areiter;Dirschauer Straße 17
Mau;Fritz;Telegrafie-Arbeiter;Werderstraße 17
Maurer;Marie;Witwe;Dirschauer Straße 17
Max;Erich;Schmied;Lindenstraße 8a
Max;Fritz;Schlosser;Lindenstraße 8a
Max;Luise;Witwe;Lindenstraße 8a
Mazurkiewicz;Joseph;Gärtner;Dirschauer Straße 16
Mazurkiewicz;Valeska;;Dirschauer Straße 16
Meinert;Erich;;Müggenhahler Straße 5
Meinert;Johs,;;Müggenhahler Straße 5
Meinert;Martin;Pfarrland-Pächter;Müggenhahler Straße 4
Meinert;Theodor;Postschaffner;Strübingstraße 44
Meinert;Wilhelm;Zimmerer;Lindenstraße 6
Meinke;Hedwig;;Dirschauer Straße 15
Meiranke;Joseph;Eisenbahnassistent;An der Schleuse 6
Melchert;Ernst;Arbeiter;Strübingstraße 32
Melzer;Walter;Handlungsgehilfe;Dirschauer Straße 27
Meyer;Fritz;Güterdirektor;Praustfelde 2a;Telefon 42
Meyer;Heinz;Inspektor;Dirschauer Straße 15
Meyrahn;Johann;;Markt 8
Mielke;Ernst;Arbeiter;Würfelstraße 21
Mierau;Emma;Prokuristin;Markt 2
Mischke;August;Invalide;Gischkauer STraße 4
Mischke;Eduard;Arbeiter;Würfelstraße 13
Mischke;Ernst;Arbeiter;Werderstraße 7
Mischke;Heinrich;Arbeiter;Pfarrlandweg 24
Mischke;Rudolf;Eisenbahnbeamter;Werderstraße 7
Modrow;Ernst;Dr.-Ing.;Bahnhofstraße 9/11
Möbius;Friedrich, Dr. med.;Arzt;Dirschauer Straße 21;Telefon 32
Möbus;Paul;Arbeiter;Müggenhahler Straße 3
Mohring;Gustav;Rentier;Lindenstraße 6
Mohring;Konrad;Schneidermeister;Danziger Straße 20
Molkerei Praust Gm.b.H.;;;Danziger Straße 12;Telefon 7
Moskalnuko;Paul;;Werderstraße 12
Müller;Eduard;Händler;Danziger Straße 8
Müller;Ernst;Gärtner;Dirschauer Straße 7a
Müller;Franz;Arbeiter;Danziger Straße 8
Müller;Friedrich;Arbeiter;Danziger Straße 8
Müller;Friedrich I;Ortsarmer;Danziger Straße 10
Müller;Gustav;Kaufmann;Werderstraße 16;Telefon 73
Müller;Heinrich;Landwirt;Pfarrlandweg 28
Müller;Heinrich;Arbeiter;Bahnhofstraße 14
Müller;Rudolf;Schneider;Werderstraße 4
Müller;Emilie;Arbeiterin;Danziger Straße 8
Müller;Florentine;;Markt 8
Müller;Johanna;;Pfarrlandweg 28
Müller;Margarete;;Pfarrlandweg 28
Münchow;Minna;;Markt 8
Müntz;Bruno;Postarbeiter;Werderstraße 10
Müntz;Fritz;Postarbeiter;Werderstraße 10
Müntz;Fritz;Telegr.-Arbeiter;Dirschauer Straße 3
Müntz;Karl;Landwirt;Werderstraße 10
Müntz;Richard;Landwirt;Werderstraße 10
Müntz;Klara;;Werderstraße 10
Müntz;Lotte;;Werderstraße 10
Müntz;Christine;Witwe;Pfarrlandweg 2
Muischewski;Andreas;Melker;Praustfelde 5
Murawski;Wladislaw;Stellmacher;Fleischerstraße 4a
Nadrowski;Karl;Hausbesitzer;Markt 6
Nahs;Friedrich;Tischler;Werderstraße 12
Naschke;Franz;Rentier;Dirschauer Straße 28
Neitzel;Paul;Eisenbahnsekretär;Dirschauer Straße 2
Neitzel;Auguste;;Dirschauer Straße 2
Neitzel;Berta;Witwe;Dirschauer Straße 2
Neitzel;Frieda;Buchhalterin;Dirschauer Straße 2
Neitzel;Ida;Postagentin;Dirschauer Straße 2
Neitzel;Martha;Postaushelferin;Dirschauer Straße 2
Nemitz;Adolf;Arbeiter;Danziger Straße 10
Nemitz;Walter;Arbeiter;Danziger Straße 8
Netzkau;Wilhelm;Bahnwärter;Pfarrlandweg 4
Neubauer;Andreas;Invalide;Praustfelder Weg
Neubauer;August;Arbeiter;Würfelstraße 9
Neubauer;Joh.;Arbeiter;Würfelstraße 9
Neubauer;Otto;Zimmerer;Würfelstraße 7
Neubauer;Paul;Arbeiter;Lindenstraße 8
Neubauer;Rud.;Rangiermeister;Wiesenweg 3
Neubauer;Charlotte;Stenotypistin;Wiesenweg 3
Neubauer;Elisabeth;Witwe;Dirschauer Straße 16
Neubauer;Rosalie;;Markt 8
Neubauer;Wilhelmine;Witwe;Lindenstraße 8
Neubert;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Neubert;Otto;Arbeiter;Gut Kochstedt 3
Neumann;Alfons;Buchhalter;Markt 4
Neumann;Alfred;Arbeiter;Praustfelde 3
Neumann;August;Arbeiter;Dirschauer Straße 4
Neumann;Franz;Arbeiter;Danziger Straße 18
Neumann;Hermann;Areiter;Würfelstraße 23
Neumann;Hugo;Weichensteller 1. Kl.;Werderstraße 12
Neumann;Johannes;Arbeiter;Fleischerstraße 3
Neumann;Joseph;Arbeiter;Fleischerstraße 3
Neumann;Oskar;Buchhalter;Danziger Straße 1
Neumann;Paul;Arbeiter;Danziger Straße 10
Neumann;Willi;;Pfarrlandweg 24
Neumann;Anna;Witwe;Würfelstraße 15
Neumann;Marie;Ortsarme;Danziger Straße 10
Neumann;Martha;Kleinrentnerin;Werderstraße 4
Neumann;Minna;;Fleischerstraße 3
Neumann;Therese;Witwe;Praustfelder Weg
Neumann;Wilhelmine;Ortsarme;Danziger Straße 10
Nickel;Felix;;Markt 8
Nickel;Anna;;Markt 8
Nickel;Bernhard;Tischler;Danziger Straße 11
Nickel;Michael;Oberbahnwärter a.D.;Danziger Straße 11
Nimczyk;Paul;Arbeiter;Dirschauer Straße 20
Nimschick;Johann;Arbeiter;Dirschauer Straße 6
Ninierza;Otto;Mechaniker;Markt 3
Ninierza;Paul;Schlosser;Markt 3
Nolte;August;Stellmacher;Gut Kochstedt 5
Nolte;Paul;Chauffeur;Danziger Straße 13
Nossol;Leo;Buchhalter;Bahnhofstraße 17
Nowitzki;Heinrich;Kaufmann, Kolonialwarenhandlung;Werderstraße 1;Telefon 66
Nowski;Karoline;;Werderstraße 14
Nureck;Franziska;Wirtin;An der Schleuse 5
Omernick;Martha;Eigentümerin;Würfelstraße 16
Orlowski;Paul;Arbeiter;Würfelstraße 12
Ortmann;Johannes;Möbelfabrikant;Fleischerstraße 1;Telefon 111
Ortmann;Karl;Tischler;Würfelstraße 14
Ortmann;Otto;;Fleischerstraße 1
Ortmann;Richard;Möbelfabrikant;Fleischerstraße 1;Telefon 111
Ortmann;Walter;Handlungsgehilfe;Würfelstraße 14
Otto Ortmann Söhne;Inh. Richard und Johannes Ortmann;Möbel- und Kunsttischlerei, Innenausbau;Fleischerstraße 1;Telefon 111
Ostrowski;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Ott;August;Besitzer;Praustfelde 8
Ott;Eduard;Eigentümer;Praustfelde 9
Ott;Erich;;Hundertmarkweg 2
Ott;Wilhelm;Landwirt;Hundertmarkweg 2
Ott;Willi;;Hundertmarkweg 2
Ott;Grete;;Hundertmarkweg 2
Ott;Emma;;Bahnhofstraße 15
Paerschke;August;Stellwerksmeister;Werderstraße 12
Paetzke;Friedrich;Stellwerksschlosser;Wiesenweg 3
Pahlke;Rudolf;Kaufmann;Danziger Straße 1
Paluchowski;Martha;Stütze;Am Bahnhof 3
Parsch;Anna;Stütze;Am Bahnhof 3
Patzke;Emil;Aufseher;Lindenstraße 8a
Patzke;Ernst;Tischler;Lindenstraße 8a
Patzke;Anna;;Markt 8
Pawlowski;Alfred;Schneider-Meister;Danziger Straße 18
Pawlowski;Hermann;Töpfermeister;Glettkauer Straße 8
Pawlowsky;Wilhelm;Töpfer;Am Bahnhof 5
Pawlowsky;Erna;Stenotypistin;Am Bahnhof 5
Peeken;Gerhard;Bahnhofswirt;Am Bahnhof 3;Telefon Praust 126
Pehlke;Alert;Besitzer;Strübingstraße 34
Pehlke;Erna;;Strübingstraße 34
Peter;Andreas;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Peters;W.;Autofuhrwesen und Auto-Reparatur, Motoren- und Maschinenzentrale;Dirschauer Straße 13a;Telefon Praust 36
Peters;Walter;Elektrotechniker;Dirschauer Straße 13a
Pettke;August;Pächter;Gischkauer Straße 2
Pettke;Frieda;Arbeiterin;Müggenhahler Straße 1
Pettke;Gertrud;Helferin;Müggenhahler Straße 1
Pettke;Margarete;Arbeiterin;Müggenhahler Straße 1
Pettke;Wilhelmine;Witwe;Müggenhahler Straße 1
Pfaff;Adolf;Schneider;Strübingstraße 31
Pfeifer;Hedwig;Kindergärtnerin;Bahnhofstraße 9/11
Pfeiffer;Friedrich;Kaufmann;Strübingstraße 15
Pfeiffer;Theodor;Gerbermeister;Markt 6
Pfeiffer;Grete;;Strübingstraße 15
Pferdezuchtverein e.V.
Philipp;Anna;Bäckereiinhaberin;Dirschauer Straße 31;Telefon Praust 95
Philippsen;Charlotte;;Markt 8
Pienski;Kasimier;;Dirschauer Straße 16
Piernitzki;Albert;Arbeiter;Bahnhofstraße 14
Piernitzki;Ernst;Lokomotivführeranwärter;Werderstraße 12
Piernitzki;Helene;;Bahnhofstraße 14
Pietsch;Max;prakt. Arzt;Bahnhofstraße 3;Telefon Praust 35
Pietsch;Elsbeth;;Bahnhofstraße 3
Pikanowski;Juliana;;Markt 8
Pikarski;Luise;;Markt 8
Pilowski;Paul;Hilfsweichensteller;Dirschauer Straße 19
Piork;Paul;Arbeiter;Praustfelder Weg
Pirwaß;Walter;Arzt;Bahnhofstraße 6;Telefon Praust 39
Plaße;Wilhelm;;Würfelstraße 4
Plicht;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Plicht;Paul;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Plicht;Theodor;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Plottke;Agnes;Witwe;Werderstraße 15
Plottke;Gertrud;Arbeiterin;Werderstraße 15
Plotzke;August;Tischler;Danziger Straße 21
Plotzke;Gustav;Arbeiter;Bahnhofstraße 15
Plotzke;Hermann;Arbeiter;Müggenhahler Straße 6
Plotzki;Eduard;Arbeiter;Lindenstraße 8
Plotzki;Ernst;Maschinenschlosser;Würfelstraße 32a
Pochert;Gustav;Arbeiter;Danziger Straße 10
Pochert;Johanna;Rentnerin;Danziger Straße 10
Pogasalski;Marie;;Markt 8
Pohl;Wilhelm;Kaufmann;Dirschauer Straße 22
Pollakowski;Bruno;Polizei-Betriebs-Assistent;Danziger Straße 11
Poschmann;Franz;Arbeiter;Werderstraße 12
Pranschke;Adolf;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Pranschke;Gertrud;Arbeiterin;Gut Kochstedt 4
Prauster Mühlenwerke G.m.b.H.;Bes. Friedrich Weigle, Praust und Bank Heppner & Co., Danzig;;Würfelstraße 24;Telefon Praust 93
Prauster Schutzverband G.m.b.H.
Priewe;Adolf;Arbeiter;Pfarrlandweg 15
Priewe;Alfred;Arbeiter;Pfarrlandweg 5
Priewe;Ernst;Former;Pfarrlandweg 5
Priewe;Friedrich;Tischler;Pfarrlandweg 25
Priewe;Otto;Eisenbahner;Gut Kochstedt 6
Priewe;Paul;Bahnhofswärter;Dirschauer Straße 20
Priewe;Reinhold;Zimmerer;Werderstraße 14
Priewe;Wilhelm;Arbeiter;Pfarrlandweg 5
Priewe;Berta;;Pfarrlandweg 30
Priewe;Ella;;Pfarrlandweg 5
Priewe;Mathilde;Pächterin;Pfarrlandweg 15
Proell;Emilie;Witwe;Dirschauer Straße 4
Prohl;Emil;Kaufmann;Markt 1;Telefon Praust 54
Putzke;Friedrich;Invalide;Dirschauer Straße 11
Raasch;Karl;Schuhmacher;Werderstraße 18
Raase;Friedrich;Zollbeamter;Strübingstraße 3
Rachnel;Alex;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Radtke;Leo;Kutscher;Dirschauer Straße 27
Randzio;Karl;Fleischermeister;Müggenhahler Straße 1d
Rapp;Trude;Arbeiterin;An der Schleuse 13
Rase;Bernhard;Arbeiter;Pfarrlandweg 30
Rathke;Albert;Maurer;Woyanowoer Viertel 5
Rathke;Ernst;Rangieranwärter;An der Schleuse 12
Rathke;Fritz;Arbeiter;An der Schleuse 4
Rathke;Hermann;Arbeiter;Würfelstraße 12
Rathke;Johann.;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Rathke;Rosalie;Rentnerin;Danziger Straße 10
Rathke, A. & Sohn G.m.b.H.;Baumschule, Handelsgärtnerei und Samenhandlung;;Würfelstraße 3;Telefon Danzig 28636 PK 1565
Ratzke;Felix;Arbeiter;Woyanowoer Viertel 2
Ratzke;Frieda;Arbeiterin;Woyanowoer Viertel 2
Rautenberg;Walter;Malermeister;Werderstraße 12
Rautenberg;Luise;Witwe;Praustfelder Weg
Rautenberg & Filbrandt;Malergeschäft;;Danziger Straße 21;Telefon Praust 70
Redetzky;Artur;Rangieranwärter;Werderstraße 12
Redmann;Meta;Händlerin;Woyanowoer Viertel 3a
Regenbogen;August;;Markt 8
Reimann;Friedrich;Arbeiter;Müggenhahler Straße 1
Reimann;Joseph;Invalide;Pfarrlandweg 27
Reimann;Max;Maschinenbauer;Strübingstraße 16
Reimann;Elisabeth;;Markt 8
Reinike;Hugo;Tischlermeister;Dirschauer Straße 23
Reinike;Paul;Eisenbahn-Obergehilfe;Wiesenweg 2
Reinike;Walter;Maschinenschlosser;Wiesenweg 2
Reinlandt;Ferdinand;Altsitzer;Gischkauer Straße 4
Rentel;Ernst;Zollbeamter;Danziger Straße 3
Rentel;Friedrich;Eigentümer;Werderstraße 18
Reschke;Franz;Eisenbahn-Beamter;Pfarrlandweg 3
Reschke;Friedrich;Rentner;Müggenhahler Straße 1
Reschke;Johann;Arbeiter;Würfelstraße 20
Reschke;Ludwig;Arbeiter;Pfarrlandweg 6
Resemann;August;;Danziger Straße 9
Rettkowski;Franz;;Markt 8
Retzlaff;Adelheid;Witwe;Werderstraße 4
Retzlaff;Agnes;;Werderstraße 4
Retzlaff;Dora;Buchhalterin;Werderstraße 4
Retzlaff;Ella;;Werderstraße 4
Retzlaff;Wally;;Werderstraße 4
Rex;Ernestine;;Markt 8
Rexin;Albert;Arbeiter;Dirschauer Straße 16
Rexin;Gustav;Arbeiter;Würfelstraße 15
Rexin;Heinrich;Arbeiter;Würfelstraße 29
Rexin;Hermann;Tischler;Strübingstraße 2
Rexin;Johann;;Markt 8
Rexin;Otto;Arbeiter;Danziger Straße 16
Rexin;Wilhelm;Rentnerin;Danziger Straße 10
Richert;Franz;Oberschweizer;Gut Kochstedt 4
Richert;Laura;;Markt 8
Richert;Therese;;Markt 8
Rick;Jakob;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Rieck;Karl;Hilfsweichenwärter;Hundertmarkweg 3
Rieck;Laura;Witwe;Lindenstraße 2
Riesner;Berta;;Danziger Straße 11
Riesner;Ida;Kontoristin;Danziger Straße 11
Riesner;Margarete;Witwe;Würfelstraße 28
Rinckleben;Paul;Dr.-Ing., Chemiker;Würfelstraße 18
Rißling;Karoline;Witwe;Würfelstraße 11
Rode;Pauline;Witwe;Dirschauer Straße 1
Roggenbuck;Robert;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Roggenbuck;Emilie;Witwe;Würfelstraße 27
Rohland;Ernst;Chauffeur;Dirschauer Straße 25
Rosanowitz;Johann;Arbeiter;Dirschauer Straße 20
Rose;Friedrich;Weichensteller;Lindenstraße 5
Rose;Hermann;Zimmerer;Würfelstraße 31
Rose;Elisabeth;;An der Schleuse 11
Rosien;Artur;Arbeiter;Danziger Straße 10
Rost;Otto;Maschinenmeister;Bahnhofstraße 4
Ruschkowski;Klemens;Maler;Werderstraße 12
Ruth;Martin;;Markt 8
Sabiecki;Max;Elektromonteur;Markt 3
Sablewski;Franz;Arbeiter;Werderstraße 1
Sablewski;Paul;Arbeiter;Praustfelde 5
Sablewski;Theophil;Arbeiter;Praustfelde 5
Sabowski;Franz;Chauffeur;Danziger Straße 20
Sadurski;Johann;;Markt 8
Sänger;Elise;Näherin;Dirschauer Straße 22
Salzwedel;Georg;Maurer;Strübingstraße 45
Sammler;Luise;Witwe;Würfelstraße 17
Sandmann;Paul;Maurer;Müggenhahler Straße 3
Sawatzki;Heinrich;Fleischer;Dirschauer Straße 18
Sawinski;Johann;Arbeiter;Würfelstraße 13
Sawinski;Laura;Schneiderin;Würfelstraße 13
Schafrick;Bertold;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schaldach;Alfons;Tischler;Wiesenweg 3
Schaldach;Karl;Eisenbahn-Oberbahnhofswärter;Wiesenweg 3
Schaldach;Paul;Expedient;Wiesenweg 3
Schaldach;Walter;Schlosser;Wiesenweg 3
Schaldach;Hedwig;Schneiderin;Wiesenweg 3
Schapinski;Johannes;Arbeiter;Würfelstraße 22
Scharafinski;Leo;Schlosser;Würfelstraße 28
Scharping;Rosalie;Pächterin;Pfarrlandweg 13
Scheidler;Hans;Gärtner;Würfelstraße 4
Scheimer;Justine;Stütze;Dirschauer Straße 1
Schening;Hildegard;;Würfelstraße 30
Schentzow;Kurt;Oberpostsekretär;Danziger Straße 3
Schereschewski;Hermann;Hausbesitzer;Dirschauer Straße 1
Scherr;Marie;Witwe;An der Schleuse 6
Schibitzki;Johann;Arbeiter;Praustfelde 3
Schisanowski;Walter;Maurer;Praustfelde 10
Schlaefer;Hugo;Tierarzt;Dirschauer Straße 25;Telefon Praust 17
Schlaefer;Grete;Witwe;Dirschauer Straße 25
Schlagowski;Albert;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schlagowski;Bernhard;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schlagowski;Franz;Arbeiter;Gut Kochstedt 4
Schlaß;Marie;;Danziger Straße 10
Schlaß;Sophie;Witwe, Arbeiterin;Danziger Straße 10
Schlawginski;Erich;Bäcker;Fleischerstraße 4
Schlawginski;Friedrich;Zimmerer;Fleischerstraße 4
Schlawginski;Gustav;Bäcker;Fleischerstraße 4
Schleuse Praust;Schleusenanlage;;Telefon Praust 25
Schlicht;Gottfried;Arbeiter;Gischkauer Straße 3
Schlicht;Gustav;Invalide;Praustfelde 10
Schlicht;Johann;;Markt 8
Schlicht;Johannes;Arbeiter;Würfelstraße 30
Schlicht;Willi;Arbeiter;Praustfelde 10
Schlicht;Ida;;Gut Kochstedt 6
Schlicht;Lina;Lehrerin;Würfelstraße 36
Schlottke;Ernst;Arbeiter;Werderstraße 6
Schlottke;Amalie;Witwe;Werderstraße 6
Schlottke;Berta;Arbeiterin;Werderstraße 6
Schlottke;Gertrud;Witwe;Dirschauer Straße 16
Schmidt;Karl;Arbeiter;Strübingstraße 41
Schmidt;Karl;Arbeiter;Praustfelde 4
Schmidtke;Paul;Arbeiter;Pfarrlandweg 3
Schmolt;Otto;Töpfer;Bahnhofstraße 4
Schmuck;Johann;;Markt 8
Schneller;Marie;Bezirks-Hebamme;Dirschauer Straße 2
Schniggenberg;Karl;Hilfsmonteur;Würfelstraße 30
Schönnagel;Albert;Eisenbahner;Würfelstraße 38
Schönnagel;Franz;Arbeiter;An der Schleuse 10
Schönnagel;Friedrich;Arbeiter;Würfelstraße 13
Schönnagel;Heinrich;Arbeiter;Würfelstraße 35
Schönrock;Johann;Ober-Bahnwärter a.D.;Dirschauer Straße 30
Schönrock;Otto;Ober-Postschaffner a.D.;Dirschauer Straße 30
Schopinski;August;Arbeiter;Dirschauer Straße 4
Schopinski;Auguste;Witwe;Würfelstraße 11
Schreiber;Johann;Zimmerer;Pfarrlandweg 8
Schreiber;Wilhelm;Lokomotivheizer;Danziger Straße 9
Schreiber;Johanna;;Pfarrlandweg 8
Schreiber;Magdalena;;Pfarrlandweg 8
Schröder;August;;Markt 8
Schröder;Bruno;Eisenbahn-Oberassistent;Danziger Straße 21
Schröder;Hugo;Eisenbahnsekretär;Am Bahnhof 3
Schröder;Karl;Schlosser;Werderstraße 14
Schröder;Karl;Chauffeur;Dirschauer Straße 27
Schröder;Pauline;;Markt 8
Schukowski;Jakob;Ortsarmer;Danziger Straße 10
Schultz;Otto;Klempnermeister;Lindenstraße 6
Schulz;Alfons;Bauschüler;Danziger Straße 5
Schulz;August;Arbeiter;Dirschauer Straße 8
Schulz;Bernhard;Arbeiter;Würfelstraße 29
Schulz;Franz;;Dirschauer Straße 12
Schulz;Friedrich;Arbeiter;Pfarrlandweg 29
Schulz;Georg;Ziegler;Werderstraße 12
Schulz;Gustav;Arbeiter;Würfelstraße 27
Schulz;Johann;Arbeiter;Danziger Straße 10
Schulz;Johannes;Baugewerksmeister;Danziger Straße 5;Telefon Praust 12
Schulz;Joseph;;Fleischerstraße 2
Schulz;Joseph;Arbeiter;Fleischerstraße 2
Schulz;Leo;Geschäftsführer;Danziger Straße 7
Schulz;Paul;Arbeiter;Danziger Straße 10
Schulz;Paul;;Dirschauer Straße 12
Schulz;Siegfried;Bauschüler;Danziger Straße 5
Schulz;Auguste;Witwe;Würfelstraße 27
Schulz;Charlotte;;Danziger Straße 5
Schulz;Elisabeth;Arbeiterin;Danziger Straße 15
Schulz;Emilie;Witwe;Danziger Straße 20
Schulz;Emilie;Aufwärterin;Würfelstraße 12
Schulz;Frieda;Buchhalterin;Werderstraße 12
Schulz;Käthe;Buchhalterin;Werderstraße 12
Schulz;Margarete;Witwe;Danziger Straße 7
Schulz;Martha;;Danziger Straße 3
Schulz;Rosalie;Diakonisse;Markt 8
Schulz;Wilhelmine;;Markt 8
Schulze;Otto;Bauarbeiter;An der Schleuse 11
Schurlies;Adolf;Seiler;Lindenstraße 5
Schurlies;Johanna;;Lindenstraße 5
Schwaldt;Otto;Arbeiter;An der Schleuse 13
Schwartz;Fritz;Arbeiter;Strübingstraße 6
Schwarzrock;Elisabeth;Hausdame;Gut Kochstedt 1
Schwedland;Margarete;;Dirschauer Straße 7
Schwedland;Minna;Eigentümerin;Dirschauer Straße 7
Schwichtenberg;Anton;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Schwichtenberg;Joseph;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Schwinkowski;Eduard;Schuhmacher;Dirschauer Straße 19
Schwinkowski;Ernst;Fleischer;Pfarrlandweg 2
Schwinkowski;Hermann;Pächter;Werderstraße 17
Schwinkowski;Kurt;Fleischer;Werderstraße 1
Schwinkowski;Walter;Fleischermeister;Werderstraße 17
Schwinkowski;Dora;;Werderstraße 17
Schwitkowski;Franz;Arbeiter;Dirschauer Starße 6
Schwitkowski;Johann;Arbeiter;Bahnhofstraße 14
Schwitkowski;Johannes;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Schwitkowski;Reinhard;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Schwittkowski;Alexander;Korbmacher;Dirschauer Straße 5
Seidel;Paul;Arbeiter;Lindenstraße 2
Seinwill;Karl;Unterschweizer;Gut Kochstedt 4
Seitz;Elisabeth;Näherin;Würfelstraße 11
Sellke;Charlotte;;Strübingstraße 6
Sellke;Marie;Eigentümerin;Strübingstraße 6
Selonke;Franz;Arbeiter;Danziger Straße 10
Selonke;Anna;Ortsarme;Dirschauer Straße 6
Selonke;Marie;Witwe;An der Schleuse 14
Senger;Fritz;dreher;Strübingstraße 36
Senger;Wilhelm;Schmied;Strübingstraße 36
Senger;Aurelie;Schwester;Markt 8
Serruneit;Hermann;Kriegsinvalide;Strübingstraße 47
Serruneit;Anna;Witwe;Strübingstraße 17
Serruneit;Margarete;Eisenbahnbeamtin;Strübingstraße 47
Sielaff;Robert;Besitzer;Praustfelde 7
Silinski;Anna;;Markt 8
Skomrock;Franz;Musiker;Würfelstraße 30
Snidoda;Herbert;Schlosser;Dirschauer Straße 29a
Socha;Anton;Nachtwächter;Gut Kochstedt 5
Socha;Berhard;Areiter;Werderstraße 6
Socha;Johann;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Socha;Viktor;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Socha;Elisabeth;Areiterin;Gut Kochstedt 5
Söder;Willi;Lohnbuchhalter;Bahnhofstraße 17
Sorau;Felix;Lehrer;Dirschauer Straße 1
Sowa;Georg;Sattlermeister;Würfelstraße 10
Sparkasse des Kreises Danziger Höhe;Zweigstelle Praust;;Markt 2;Telefon 20 PK 1306
Stange;Auguste;;Markt 8
Stangneth;Ernst;Fleischermeister;Danziger Straße 5;Telefon 137
Stangneth;Felix;Fleischermeister;Danziger Straße 2;Telefon;115
Stangneth;Johannes sen.;Fleischermeister und Viehhändler;Danziger Straße 2;Telefon 8
Stangneth;Johannes jun.;Fleischer;Danziger Straße 2
Stangneth;Karl;Handlungsbevollmächtigter;Danziger Straße 2
Stangneth;Rudolf;Arbeiter;Woyanowoer Viertel 2
Stanitzke;Karl;Kaufmann;Dirschauer Straße 27
Stegmann;Artur;Arbeiter;Bahnhofstraße 15
Stegmann;Friedrich;Sattler;Bahnhofstraße 15
Stein;Ernst;Postbeamter;Danziger Straße 1
Steinfeldt;Hermann;Oberzollwachtmeister;Fleischerstraße 2
Steinhardt;Therese;Witwe;Fleischerstraße 4a
Steinke;August;Arbeiter;An der Schleuse 12
Steinke;Friedrich;Eisenbahn-Beamter;Werderstraße 7
Steinke;Marie;Rentnerin;Danziger Straße 10
Stender;Albert;Schuhmacher;Lindenstraße 10
Stender;Otto;Arbeiter;Lindenstraße 10
Stender;Auguste;;Würfelstraße 32
Stephan;Ernst;Schlosser;Dirschauer Straße 29a
Stephan;Karl;Hammerschmiedemeister;Dirschauer Straße 29a
Stich;Hermann;Maurer;Lindenstraße 3
Stieren;Hans-Georg;Chemiker;Bahnhofstraße 9/11
Stobbe;Emma;Putzarbeiterin;Bahnhofstraße 2
Stobinski;Auguste;;Markt 8
Stolz;Johannes;Milchhändler;Danziger Straße 21
Stolz;Johanna;Plätterin;Gischkauer Straße 7
Stolz;Justine;Witwe;Gischkauer Straße 7
Stolz;Mathilde;;Markt 8
Strobel;Gustav;;Markt 8
Strößel;Johannes;Tischler;Markt 9
Strunk;Julius;Zuckerkocher;Pfarrlandweg 11
Strunk;Karl;Arbeiter;Pfarrlandweg 11
Strunk;Martin;Arbeiter;Pfarrlandweg 21
Sturmhoefel;Karl-Heinz;Inspektor;Gut Kochstedt 2
Stutzke;Johann;Arbeiter;Praustfelder Weg
Stutzki;Franz;Zimmerer;Dirschauer Straße 4
Stutzki;Paul;Zimmerer;Dirschauer Straße 4
Stutzki;Paul;Maurer;Dirschauer Straße 4
Sulewski;Peter;;Markt 8
Sulewski;Anna;;Markt 8
Sumowski;Johann;Maschinist;Dirschauer Straße 4
Sumowski;Paul;Hilfsweichensteller;Wiesenweg 1
Sumowski;Karoline;;Wiesenweg 1
Taddey;Johannes;Oberpostinspektor;Am Bahnhof 4
Taube;Ally;;Strübingstraße 19
Teßmer;Albert;Schmied;Markt 9
Teßmer;Maria;Aufwärterin;Würfelstraße 21
Thiée;Walter;Prokurist;Bahnhofstraße 17
Thiel;Hans;Kaufmann;Dirschauer Straße 1
Thiel;Hans;Holz- und Kohlenhandlung;Dirschauer Straße 1;Telefon Praust 101
Thimian;August;Eisenbahnarbeiter;Werderstraße 7
Thimian;Franz;Arbeiter;Lindenstraße 5
Thom;Karoline;;Markt 8
Thomas;Albert;Rentier;Pfarrlandweg 23
Thomas;Ernst;Tischler;Fleischerstraße 1
Thomas;Kurt;Schmied;Pfarrlandweg 10
Tiede;Alex;Müller;Würfelstraße 24
Tießler;Hans-Jürgen;Apotheker-Praktikant;Dirschauer Straße 28
Toch;Leo;Oberpostsekretär;Werderstraße 3;PK 7436
Toch;Martin;Oberpostschaffner a.D.;Werderstraße 3
Toczek;Franz;Areiter;Würfelstraße 31
Toczek;Leo;Arbeiter;Würfelstraße 31
Tornow;Alfred;Kaufmann;Dirschauer Straße 2
Tosch;Karl;Arbeiter;Danziger Straße 16
Totzeck;Paul;ARbieter;Dirschauer Straße 4
Treder;Franz;Arbeiter;Danziger Straße 9
Treder;Paul;Tischler;Danziger Straße 9
Trojahn;Anton;Rottenmeister;Wiesenweg 2
Tucholski;Franz;Arbeiter;Wiesenweg 2
Tucholski;Friedrich;Areiter;Pfarrlandweg 29
Tucholski;Friedrich;Rangierführer;Wiesenweg 2
Uhlenberg;Johann;Areiter;Würfelstraße 20
Ulrich;Friedrich;Chauffeur;Würfelstraße 24
Ulrich;Heinrich;Altsitzer;Strübingstraße 38
Umland;Bruno;;Strübingstraße 11
Umland;Ferdinand;Eigentümer;Strübingstraße 11
Umland;Paul;Arbeiter;Strübingstraße 50
Umland;Rudolf;;Strübingstraße 11
Umland;Ida;;Strübingstraße 11
Vilter;;Oberingenieur;Telefon Praust 128
Viskott;Christa;;Würfelstraße 19
Völker;Mathilde;Witwe, Rentnerin;Würfelstraße 32a
Vogel;Ernst;Kraftwagenführer;Strübingstraße 21
Vogel;Herta;;Strübingstraße 21
Vogel;Juliane;Rentnerin;Dirschauer Straße 6
Volkmann;Fritz;Bauaufseher;Lindenstraße 2
Voll;Gerhard;Bankbeamter und Gutsbesitzer;Dirschauer Straße 15;Telefon Praust 49
Voll;Paul;Rentier;Dirschauer Straße 15
Vollhase;Augustine;;Markt 8
Vollkmann;Wilhelm;Stellwerksmeister;Müggenhahler Straße 6
Voß;Wilhelmine;;Markt 8
Wachholz;Hulda;Haushälterin;Bahnhofstraße 18
Wagner;Franz;Eisenbahn-Ingenieur;Am Bahnhof 2
Walinski;Franz;Uhrmachermeister;Dirschauer Straße 2
Wansorr;Gustac;Schlosser;Werderstraße 7
Wansor;Luise;Witwe;Werderstraße 7
Warmbier;Johanna;Wirtschafterin;Danziger Straße 7
Warnecke;Anna;Kontoristin;Bahnhofstraße 9/11
Waschkau;Renate;;Würfelstraße 7
Wegner;Gustav;Arbeiter;Würfelstraße 25
Wegner;Max;Elektriker;Bahnhofstraße 13
Wegner;Auguste;Witwe;Würfelstraße 25
Weide;Ida;Witwe;Dirschauer Straße 1
Weidgen;Anna;Geschäftsinhaberin;Markt 10
Weigle;Friedrich;Mühlenbesitzer;Würfelstraße 24
Weigle;Johann;Tischler;Danziger Straße 9
Weigle;Werner;;Würfelstraße 24
Weigle;Alice;;Würfelstraße 24
Weihrauch;Otto;Tischler;Dirschauer Straße 4
Weihrauch;Rudolf;Maschinen-Arbeiter;Dirschauer Straße 4
Weiß;Albert;Gärtner;Pfarrlandweg 26
Weiß;Gustav;Bahnwärter;Praustfelde 13
Wendlandt;Ewald;Maschinen-Meister;Bahnhofstraße 12
Wendt;Adolf;Seilermeister;Dirschauer Straße 4a
Wendt;Johann;Maurer;An der Schleuse 6
Wendt;Paul;Arbeiter;Praustfelde 3
Werkmüller;Friedrich;Monteur;An der Schleuse 11
Werkmüller;Gustav;Arbeiter;Gischkauer Straße 7
Werner;Heinrich;;Würfelstraße 17
Werner;Karl-Heinz;Kaufmann;Würfelstraße 17
Werner;Walter;Kaufmann;Markt 9;Telefon Praust 30
Werner;Wilhelm;Schlosser;Pfarrlandweg 7
Werner;Waltraut;Kontoristin;Würfelstraße 17
Westpreusssiche Saatzuchtgesellschft m.b.H.;Gut Praust;;Würfelstraße 6;Telefon Praust 74
Wessalowski;Maria;Witwe;Danziger Straße 9
Wichert;Eduard;;Markt 8
Wichmann;Rosa;Witwe;Werderstraße 15
Wiedemann;Horst;;Markt 8
Wiegandt;Hermann;Schmied;Bahnhofstraße 2
Wiemer;Paul;Bäckermeister;Strübingstraße 19
Wienhold;Karl;Küster;Würfelstraße 38
Wienhold;Walter;Bäcker;Würfelstraße 24
Wienholdt;Meta;Kassiererin;Dirschauer Straße 27
Wiens;Johann;Kassierer;Strübingstraße 42
Wiens;Frieda;;Strübingstraße 42
Winskowski;Hermann;Areiter;Pfarrlandweg 26
Wiese;Joseph;Siedemeister;Werderstraße 3
Wiese;Stephan;Bahnmeister a.P.;Werderstraße 3
Wietzikowski;Konrad;Tischler;Dirschauer Straße 3
Wilke;Jakob;;Markt 8
Willer;Emil;Kaufmann;Würfelstraße 39;Telefon Praust 67
Willer;Asta;;Würfelstraße 39
Willer;Henriette;;Würfelstraße 30
Willgosch;Max;Gutsverwalter;Praustfelde 2b
Winkler;Franz;Drogist, Central-Drogerie;Markt 6;Telefon Praust 135
Wischnewski;Albert;Arbeiter;Dirschauer Straße 20
Wischnewski;Felix;;Würfelstraße 28
Wischnewski;Friedrich;Arbeiter;Dirschauer Straße 17
Wischnewski;Hulda;Arbeiterin;Dirschauer Straße 17
Witt;Benno-Günther;Chemiker;Bahnhofstraße 9/11
Witt;Erich;Schneider;Danziger Straße 18
Witt;Ernst;Landwirt;Werderstraße 8
Witt;Gustav;Rentner;Müggenhahler Straße 1a
Witt;Wilhelm;Assistent;Müggenhahler Straße 1a
Witt;Ella;;Müggenhahler Straße 1a
Wittig;Else;Stütze;Strübingstraße 22
Wodetzki;August;Zimmerer;Lindenstraße 3
Wodetzki;Anna;;Markt 8
Woelk;Auguste;Stütze;Danziger Straße 11
Woelke;Alfred;Eisenbahn-Assistent;Strübingstraße 18
Woelke;Edwin;Eisenbahn-Assistent;Strübingstraße 18
Woelke;Julius;Rentner;Strübingstraße 18
Wohland;Friedrich;Tischler;Würfelstraße 1
Wohland;Eleonore;Invalide;Würfelstraße 1
Wohlert;Johannes;Kurator;Dirschauer Straße 1
Wohlfahrt;Emil;Arbeiter;Praustfelder Weg
Wohlfahrt;Fritz;Arbeiter;An der Schleuse 14
Wohlfahrt;Hermann;Besitzer;Praustfelde 11
Wohlfahrt;Johann;Invalide;An der Schleuse 14
Wohlfahrt;Otto;Arbeiter;An der Schleuse 14
Woitschikowski;Wilhelmine;;Markt 8
Wolf;Paul;Areiter;Danziger Straße 16
Wolff;Emil;Eisenbahn-Arbeiter;Strübingstraße 3
Wolff;Johann;Arbeiter;Würfelstraße 1
Wroblewski;Juliana;;Markt 8
Würfel;Herwart;Gärtner;Würfelstraße 4
Wunsch;Anna;Stütze;Gut Kochstedt 1
Wusek;Julius;;Werderstraße 8
Zabell;Gustav;;Markt 8
Zacher;Emil;Inspektor;Würfelstraße 2
Zamzau;August;Arbeiter;Würfelstraße 21
Zamzau;Karl;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Zamzau;Paul;Arbeiter;Gut Kochstedt 5
Zamzau;Maria;Invalidin;Gut Kochstedt 5
Zanter;Otto;Stellmacher;Werderstraße 7
Zehrt;Albert;Arbeiter;Praustfelder Weg
Zeidler;Heinz;Kaufmann;Danziger Straße 11
Zerth;Peter;Arbeiter;Markt 9
Zessin;Auguste;;Markt 8
Zielke;Alfred;Arbeiter;Dirschauer Straße 12
Zielke;Eduard;Altsitzer;Woyanowoer Viertel 5
Zielke;Ernst;Landwirt;Woyanowoer Viertel 4
Zielke;Gustav;;Woyanowoer Viertel 1
Zielke;Gustav;Landwirt;Woyanowoer Viertel 1
Zielke;Hermann;Landwirt;Woyanowoer Viertel 3a
Zielke;Otto;;Woyanowoer Viertel 1
Zielke;Karoline;Altsitzerin;Strübingstraße 32
Zielke;Wilhelmine;;An der Schleuse 7
Ziemann;Friedrich;;Dirschauer Straße 16
Ziemann;Ella;;Dirschauer Straße 16
Ziemann;Hedwig;;Dirschauer Straße 16
Zieper;Michael;Arbeiter;Danziger Straße 15
Ziesmer;Auguste;;Markt 8
Zimanowski;Albert;Arbeiter;Dirschauer Straße 1
Zimmermann;Bruno;Ingenieur;Wiesenweg 1 (Neubau)
Zimmermann;Heinrich;Gemeinde-Obersekretär;Danziger Straße 11
Zindel;Georg;Gärtner;Lindenstraße 7;Telefon 121
Zindel;Heinrich;Eigentümer;Lindenstraße 7
Zindel;Dorothea;Buchhalterin;Lindenstraße 7
Zrock;Otto;Händler;Müggenhahler Straße 1c
Zube;Julius;Obersekretär;Dirschauer Straße 22a
Zube;Karl;Arbeiter;Gut Kochstedt 3
Zube;Justine;;Wiedemannstraße 1
Zube;Maria;Witwe;Fabekweg 1
Zuckerfabrik AG;;;Am Bahnhof;Telefon Praust 3, 28

 

Roszkowo / Rostau / Schmandt Krug/ Gans

Roszkowo / Rostau

Wieś była majątkiem rycerskim przejętym przez Krzyżaków na początku XIV wieku.

Najwcześniejsza pisana wzmianka na jej temat pochodzi z początków XV wieku i dotyczy czynszów i świadczeń wsi na rzecz Zakonu Krzyżackiego. Mówi o zobowiązaniu do wystawienia sołtysa i jednego zbrojnego do udziału w wojnach prowadzonych przez Zakon. Podporządkowana była Zakonnemu Urzędowi Leśnemu(Waldamt), który był częścią struktury administracyjnej, jak i przede wszystkim gospodarczej państwa krzyżackiego w szeroko rozumianych Prusach.


W XV w. funkcję mistrza leśniczego pełnili
w komturstwie gdańskim:
Johann von Dittenhofen 1392-1402 i 1404,
Jordan von Wyen 1412, 1413,
Hans von Techwitz11 1421,
Wetzel von Vladicheim 1422,
Wilhelm Weiss von Feuerbach 1424, 1425,
Johann von Elrebach12 1428,
Heinrich von Milen 1433,
Hermann Hug von Heiligenberg 1436, 1438,
Heinrich Pfefferkorn 1445
i Heinrich Hardefust 1446, 1447

W 1454 roku na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka osada została włączona do gdańskiego patrymonium wiejskiego i było wydzierżawiane okolicznej szlachcie. Prawdopodobnie właścicielami wsi byli dzierżawcy dworu w Warczu na rzecz którego mieszkańcy świadczyli obowiązki pańszczyźniane.

Ciekawe wydarzenia na podstawie opisu Wiesława Długokęckiego, prof. dr hab., Instytut Historii, Wydział Historyczny Uniwersytetu Gdańskiego:
4 XI 1458 r.
Wówczas oddział zaciężnych z Gniewu w sile 40 drabantów i 4 konnych napadł na wieś Roszkowo, zrabował bydło, pojmał sołtysa i czterech chłopów i zamierzał wrócić do Gniewu. Wówczas gburzy z kilku innych wsi wystąpili przeciw rabusiom. Łęgowianie zamknęli most do młyna w Rusocinie i rozpoczęła się walka, w której wzięli udział także mieszkańcy Roszkowa, Pruszcza i Cieplewa. Potyczka
toczyła się między młynem rusocińskim a Pruszczem. Odbito wziętych do niewoli i bydło. Ze strony zaciężnych miało polec 41 żołnierzy, a trzech uciekło. Wśród chłopów zaś było tylko nie więcej niż trzech rannych

28–29 III 1460 r.
Oddziały krzyżackie z Gniewu, Nowego, Chojnic i Starej Kiszewy operowały niedaleko Gdańska, „z tej strony Pruszcza”, w Rusocinie, Łęgowie, Roszkowie i Różynach, spaliły trochę budynków w tych wsiach, zabrały bydło, po czym jeszcze w sobotę wycofały się z powrotem
„It. Im furgeschriebenen lxsten jare am freitage und sonnobende fur judica des morgens do woren die Mewer, Neugeborger, die Coniczer und Kisschower nicht ferne von Danczke uff genseit Prust zcu Russchenzcin, zcur Langenow, zcu Rostaw und zcum Rosenberge und branten etliche gebeude in dwenselben dorff ern und trieben das vieh wegk, so sie meist krigen kunden, und ruckten desselben sonabents fur judica widder wegk”

Dodatkowy ciekawy wpis z pozycji
Osadnictwo na Żuławach w XIII i początkach XIV wieku, Malbork 1992,

Do trzeciej grupy włączono punkty osadnicze wymienione po 1330 r., które jednak z różnych względów można uznać za pozostałość po poprzednim przekroju osadniczym. Są to Spangawa, Koźliny, Jetlun, Suchy Dąb, majątek Czeszka w granicach Steblewa, Roszkowo, Arnow, Jessin[?], Płonia Wielka, Moderstrancz, Wróblewo[?], Orunia[?]. Ponadto do Rusocina, Świncza, i Kacka Wielkiego, a zapewnie i Kiełpina Górnego, należały tereny łąkowe na obszarze patrymonium Głównego Miasta Gdańska. Rusocin posiadał także łąki między Kłodawą a Gęsią, a Borkowo i Zakoniczyn nad Motławą.

 


Informacje o osiedlach Komturii i zasiedleniu Prus.

W 1597 roku zostało włączone do parafii w Pruszczu.


Rożne zebrane ciekawostki z książek o Prusach.

W 1675 odnotowano w dokumentach istnienie szkoły z własnym nauczycielem.

 

Schmandt Krug-Schmaudkrug / Struga Gęś_Gans


Rostau- Schmaudkrug 1858r.

Ciekawostką jest funkcjonowanie potężnej miejscowości obok lub razem z Roszkowem.  Zniknęła ona bezpowrotnie z map a my ją odszukaliśmy !!!

Struga Gans(Gęś) wśród rzek: Radunia , Motława, Kłodawa.
Żuławy Wiślane
Rok 1820-1886

W 1869 w Roszkowie były 23 budynki mieszkalne i 6 zabudowań gospodarczych na obszarze 1157,60 morgów, a wieś wraz wybudowaniem i karczmą Schmaudkrug (Schmandt Krug) nad potokiem Gęś liczyła 200 mieszkańców.


http://gov.genealogy.net/item/show/object_276847

W miejscu<Krępiec>, gdzie do Motławy dochodzą Radunia i Czarna Łacha <Schwarze Lake> były kiedyś karczmy. Nonnen Krug (przed rozwidleniem – od strony Gdańska) na późniejszych mapach opisana jako Nonnenhof, a za rozwidleniem, na kępie Krampitz, obecnie Krępiec, pojawia się Krams Krug.

 

Obsługiwała ona podróżnych płynących wodą, jak i podróżujących lądem. Na południowej stronie Motławy jest zaznaczony na starych mapach trakt do Wiśliny Hohzet. Trakt, przypuszczalnie nie był najlepszy, bo zanikł i  nie ma już po nim śladu. Z Krams Krug’u można było dopłynąć Czarną Łachą do Schmandt Krug‚u (wolne tłumaczenie:Śmietankowa, Ukwaszona Śmietana, Karczma, Dzban)) koło Roszkowa<Rostau> niedaleko Pruszcza.


Widok z mostku za Rokietnicą na Czarną Łachę w kierunku Gdańska
To stamtąd najwytrwalsi imprezowicze docierali kanałami aż do Roszkowa.


Widok z mostu za Rokietnicą na Czarną Łachę w kierunku Lędowa


Miejsce złączenia strugi Gęś z Czarna Łachą

 


Dawne miejsce koryta rzecznego struga Gęś w miejscu z Czarna Łachą

 


Dawne koryto rzecze strugi Gęś łączące sie z Czarną Łachą

 

Struga Gęsia. Jak się okazuje można było dopłynąć do Roszkowa(Rostau) z Gdańska(Danzig).
Zaznaczone miejsca:dawne połaczenie Czarnej Łachy z struga Gęś niedaleko Rokietnicy. W miejscu zaznaczenia nazwy Gans obecnie poprowadzono strugę do Kanału Czarna Łacha. Ostatnie zaznaczenie to rejon Schmandt Krug

Ciekawostka tej mapy z 1936 roku jest mostek do Landauer Bruch.
To rejon w którym znaleziono amerykański samolot w barwach sowietów. Brak natomiast śladu po karczmie

 

 


Fragment mapy powiatu z 1954. Struga Gęś wpływała do Czarnej Łachy w starym miejscu. Zaznaczone jest nowe koryto oraz rejon Schmandt Krug.
Ciekawostką na tej mapie jest miejsce po budynku na wylocie Roszkowa.
Brak śladów po jakiś po SK w rejonie mostku nad Gęsią.

Stare mapy z miejscowością Schmandt Krug:


Mapa Schroetter-a z użyciem nazwy Schmandt Krug

Mamy także wycinek z map Reymanna:


Mapa map Reymann-a z nazwą Schmandt Krug

Na podstawie starych map  przypuszczalnie odkryliśmy gdzie znajdowała się ta legendarną miejscowość Schmandt Krug !!!


Prawdopodobnie w tym miejscu znajdował się Schmandt Krug

I porównanie z starymi mapami:


Schmandt Krug

 Obecny stan tego rejonu:


Widok z mostku za Roszkowo na strugę Gęś.
To tutaj z Gdańska dopływali śmiałkowie w odwiedziny do karczmy Schmandt Krug


Widok na mostek za Roszkowem, struga Gęś.
Czy w tym rejonie była mała przystań?


Widok z mostku za Roszkowem na strugę Gęś, kierunek na lotnisko.
To tutaj z Gdańska dopływali śmiałkowie w odwiedziny do karczmy Schmandt Krug

 


Widok z mostku za Roszkowem na strugę Gęś, kierunek na lotnisko.
To tutaj z Gdańska dopływali śmiałkowie w odwiedziny do karczmy Schmandt Krug

 


Jedyne pozostałości w tym rejonie są po współczesnym posterunku jednostki wojskowej.

 


Ogólny widok na rejon Schmandt Krug

 


Ogólny widok na rejon Schmandt Krug

 


Ogólny widok na rejon Schmandt Krug

 


Ogólny widok na rejon Schmandt Krug

 

Bardzo ciekawa strona dotycząca sołectwa Krępiec.
http://www.krepiec.pl/index.php?go=historia

13 grudnia 1872 wieś podlegała obwodowi wiejskiemu w Pruszczu, a w 1887 po reformie administracyjnej, przydzielono do powiatu wiejskiego Gdańska Nizina.


Mapa Prus Jana Fryderyka Endersch-a


Mapa Prus Jana Fryderyka Endersch-a

 

W 1920 wraz z wybudowaniem Schmandkrug wieś weszła w skład Wolnego Miasta Gdańska, a 1 kwietnia 1942 została wcielona do „hanzatyckiego miasta Gdańska”.


https://pl.wikipedia.org/wiki/Roszkowo_%28wojew%C3%B3dztwo_pomorskie%29

Zanotowane liczby mieszkańców :

W 1793 roku we wsi mieszkało 103 mieszkańców w 20 rodzinach,
w 1829 – 170.
w 1856 roku 173 osoby,
1905 roku – 175,
w 1910 roku – 179,
1929: 170*
*Źródło: J. N. Pawlowski, Populäre Geschichte und Beschreibung des Danziger Landkreises, Danzig 1885.


http://www.westpreussen.de/cms/ct/ortsverzeichnis/details.php?ID=5584

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie gdańskim.

Przed II wojną światową we wsi znajdował się dom podcieniowy P. Knoopa w stylu dolnosaksońskim. Styl ten pojawił się na Żuławach przed późniejszym środkowoniemieckim stylem budownictwa i charakteryzował się wejściem od węższej strony budynku, ulokowaniem inwentarza w pomieszczeniach po obydwu stronach bramy wjazdowej, a zbiorów płodów rolnych na strychu nad pomieszczeniami gospodarczymi i mieszkalnymi. Do pomieszczeń dla zwierząt przylegało od tyłu palenisko, a za nim znajdowały się pokoje mieszkalne właściciel.


Chata podcieniowa Knoppa w Roszkowie

Zmodyfikowany saski typ budownictwa zastosowany w chacie podcieniowej Knoppa w Roszkowie.


Standardowa zabudowa w stylu domu Knoopa

źródło: Betram, La Baume, Kloeppel, Die baeuerliche Haus-, Hof- und Siedlungsanlage im Weichsel-Nogat Delta, Danzig 1924
Gmina wiejska należąca do powiatu Gdańskie Niziny (od 1887 roku), wcześniej pod patronatem Gdańska. Siedziba obwodu i urząd stanu cywilnego w Trutnowych. Inne urzędy w Gdańsku. Kościoły ewangelicki i katolicki (od 1923 r.) w Pruszczu.

Zmiany nazw miejscowości:
1402-1415 – Rostaw
1438 – Rostow
po 1466 Rostaw
1534 – Rostow
około 1790 – Rostau
1888 – Roszkowo
Dzisiejsza nazwa Roszkowo zamiast Rostowo<!!!> z powodu błędnej rekonstrukcji W. Kętrzyńskiego
Źródło: Halina Bugalska: „Toponimia byłych Powiatów Gdańskiego i Tczewskiego”
„Pomorskie monografie toponomastyczne nr. 6″

http://www.westpreussen.de/cms/ct/ortsverzeichnis/details.php?ID=5584

Według książki telefonicznej z 1942 roku ówczesnym i ostatnim właścicielem Roszkowa był Hans Lange.

Mieszkańcy Rostau wg strony:

http://www.katins.com/praust/page44/index.html

Hans Lange Landwirt
Bürgermeister Viktor Schiefelbein Landwirt
Otto Ziemen Landwirt
Kurt Knoop Landwirt


Opracowanie mapy Axel Katins
Mieszkańcy Rostau


Rostau- zbiory prywatne Axel Katins

 


Rostau- zbiory prywatne Axel Katins

 

 


Pocztówka znaleziona w sieci przedstawiająca prawdopodobnie Rostau

 

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich:

Roszkowo, z niemieckiego Rostau, wieś, powiat Gdański nizinny,odległość 2 mile od Gdańska, stacja pocztowa Pruszcz, parafia katolicka Św. Wojciech, ma 6 gburskich posiadłości, 296 ha (16 łąk, 191 roli).
W 1869 r. z wybudowaniem Schmaudkrug 200 mieszkańców:
68 katolików, 132 ewangelistów, razem 23 domy.
1885r. – 23 domy, 36 rodzin, 168 mieszkańców (56 katolików, 110 ewangelistów, 2 dysydentów).
Szkoła ewangelicka liczyła w 1887r. 43 dzieci.
Ks. Frydrychowicz
Źródło: Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski:”Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” (Tom IX, strona 808) Warszawa 1888

 

Lotnisko wojskowe Luftwaffe

Według zdobytych materiałów na terenie miejscowości Rostau również intensywnie rozbudowywano lotnisko Praust.
Obejmowało ono również teren tej małej miejscowości.
Do 1944 tereny te byłe mocno rozbudowywane i w strefie obecnej giełdy samochodowej w kierunku jednostki wojskowej posiadała strefę lądowisk.
Opis aliantów mówił o silnej rozbudowie terenu.
Wyglądało to tak:


Tereny wojskowe i ich rozbudowa wg.zdjęcia lotniczego aliantów 1944r

Po 1944 w ramach działania podobozu Stutthof o nazwie Praust oraz najprawdopodobniej oddziału budowy Berlinki na terenie dzielnicy Voyanower Viertel(Droga Słowackiego)
rozbudowano strefę kołowania znana do dziś na której znajduje się giełda.


Zielone zaznaczenie, rozbudowa pasa kołowania po 1944r.
Podobóz Praust oddział obozu zagłady Stutthof

Pozostałości po lotnisku wojskowym Luftwaffe.
Stan obecny mapa google.
Zaznaczone najprawdopodobniej miejsca po kolejce wąskotorowej, która prowadziła do starego, obecnie spalonego hangaru.

http://praust.blog.pl/category/potezne-lotnisko-praust/

Aeroklub Gdański 1974

Po 1975 roku w rejonie miejscowości Roszkowo działał AG. Zanim zbudowano nowy hangar dokładnie w tym rejonie organizowali się szybowcownicy oraz spadochroniarze.

Materiały z książki Marka Kochanowskiego”Historia Aeroklubu Gdańskiego 1929-1999:


Roszkowo, widoczna w oddali stacja transformatorowa 1974


Roszkowo, widoczna w oddali stacja transformatorowa 1974

 


Roszkowo 1974


Roszkowo i fragment z książki Marka Kochanowskiego

 

Stacja transformatorowa :

Stacja transformatorowa (stacja trafo, trafostacja) – stacja elektroenergetyczna, w której następuje rozdzielanie energii elektrycznej przy różnych poziomach napięć, wyposażone w transformatory lub przekształtniki prądu przemiennego na stały i odwrotnie.
Więcej informacji:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Stacja_transformatorowa

Rostau- 1903 brak  trafostacji
1925 – stacja wybudowana ! Oznaczenie – radiostacja ?


Więcej zdjęć w galerii: 
https://www.facebook.com/media/set/?set=a.1990371177854200.1073741897.1956115501279768&type=3

W miejscowości znajdują się ciekawe budynki:


Jeden z domów Knoopa, wg. nas folwark Kocha.

 


Zabytkowa brama budynku Knoopa, folwark Kocha

 


Jeden z domów Knoopa, wg. nas folwark Kocha.

 


Roszkowo wita kapliczką maryjną.

 


Roszkowo wita również gminną tablicą informacyjną

 

 

 

 

 


Oprócz ciekawej dawnej bramy, widoczny bruk.

 

 

 Pozdrawiamy wszystkich Roszkowian i dziękuję za wizytę !!!!

Jeśli macie jakieś ciekawe materiały o Pruszczu, okolicy i Roszkowie-napiszcie do nas:

praust@poczta.fm

Cieplewo, Zipplau, historie oraz informacje o lotnisku

Apel do mieszkańców Cieplewa – jeśli posiadacie Państwo ciekawe pamiątki, pocztówki, stare zdjęcia, ciekawe historie, napiszcie do nas: praust@poczta.fm

Zipplau, Cieplewo -

1796-1802
Znana mapa Friedricha Schroettera wydana w latach 1802 – 1812. Skala ok 1 : 150 000. Mapa składa się z 26 arkuszy, w tym jeden arkusz zbiorczy. Tytuł mapy: Karte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West-Preussen nebst dem Netzdistrict

materiał częściowo z stary pruszcz forum:

Niewielka wieś żyjąca od wieków na uboczu wielkich wydarzeń historycznych w cieniu Pruszcza, z którym była silnie związana (a nawet mu przez pewien czas podlegała jurysdykcją kościelną), Rusocina i Łęgowa, i której łączność ze światem zapewnia przebiegająca przez nią od ponad 100 lat linia kolejowa i droga łącząca się z trasą międzynarodową E16.


Cieplewo – Zipplau - już w XIII wieku W  1378 wzmiankowane jako Zcipellow , dokładnie16 czerwca 1378 roku z dokumentu wydanego przez wielkiego mistrza krzyżackiego w siedzibie wójta Grabiny Zameczek.


1888
http://www.stammbaum-staeck.de/Joomla/index.php/adressbuch/danzigiger-lkr-1888/orte-danziger-hohe-1888/132-zipplau-einwohner-1888

Wieś gminna należąca od 1887 roku do powiatu Danziger Hoehe, wcześniej do Gdańska. Katolicy z Cieplewa uczęszczali początkowo do kościoła w Św. Wojciechu, a od 1924 roku do Łęgowa. Liczba odnotowanych mieszkańców:
1905: 211
1910: 184
1929: 280


http://www.westpreussen.de/cms/ct/ortsverzeichnis/details.php?ID=7316


Messtischblatt 1905

 

Źródła: Josef Nikodemus Pawlowski, Populäre Geschichte und Beschreibung des Danziger Landkreises, Danzig 1885; John Muhl, Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe, Danzig 1938 (= Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreußens, Band 21)
Według ‘Topographisch – statistisches Handbuch des Preussischen Staats” z 1856 roku w tym okresie w Cieplewie żyło 146 mieszkańców. Pod koniec wieku zanotowano tu m.in. rodzinę Wydra, Wensorra, Blum, Boye, Stenzel. Mieszkała tu też rodzina pochodzenia żydowskiego – Chiplewutzer.

Messtischblatt 1936

Historia

Osobiście odwołuje wszystkich zainteresowanych do pozycji Zarys dziejów gminy Pruszcz Gdański Dariusza Dolatowskiego i rozdziału: Cieplewo – str.50

Najczęściej pojawiająca się historia tej miejscowości została napisana przez pana Zbigniewa Głowacza. O ile jest dość interesująca to pozwolę sobie na dodanie kilku zdań od siebie i cytując ja pozwoliłem sobie na wcinki<…> tekstowe

„Wśród wielu, zapewne, źródeł historycznych wymienię z pamięci opracowanie niemieckiego Jana Mukla z 1938 r. – na temat Wsi położonych na Wyżynie położonej koło Gdańska

< Pan Z.G. wg mnie pisze błędnie. Pozycja o której mowa to John Muhl „Geschichte der Dörfer auf Danziger Höhe” 1938,
https://pl.wikipedia.org/wiki/John_Muhl
>

oraz książkę p. Madejskiej  < najprawdopodobniej pozycja : Fabiani-Madeyska Irena Zofia Odwiedziny Gdańska w XIX wieku (1957)>

wydaną po II – ej Wojnie Światowej – gdzie odnalazłem ciekawe szczegóły o Cieplewie. Wiem też, od nieżyjącego już Franciszka Hildebrandta, z Tczewa w okresie od 1939 r. przyjeżdżała nauczycielka o nazwie Mulawa do klasy polskiej w niemieckiej szkole w Cieplewie. Kierowała ją do tej pracy Polska Macierz Szkolna w Tczewie. Mieszkała Ona podczas nauki w tej szkole w domu będącym obecnie własnością p. Leokadii Ma. Najwyższy punkt wzniesienia znajduje się koło domu kolejowego gdzie mieszka rodzina Truszczyńskich. W/g pierwszego źródła, Cieplewo istniało już w XIII  wieku zlokalizowane głównie na niewielkim wzniesieniu terenowym co widoczne jest od strony zachodniej dawnej doliny rzeki Kłodawki. Stare koryto Kłodawki otaczało i opływało wieś aż do roku 1336, w którym to Komtur Krzyżacki * von Hrusberg (???) z Malborka nakazał bieg rzeki, począwszy od Młyna, dawniej p. Labochy skierować do dziś istniejącym nowym korytem w kierunku Grabiny Zameczek, wśród wzniesionych ponad 600 lat temu wałów aż do Motławy.

< * Nie trafiłem nigdzie na takiego rycerza, a tym bardziej w wymienionych książkach. Kilka więc faktów o rzece i komturii krzyżackiej:


Koryto rzeki Kłodawy wykopane z Cieplewa do Grabiny Zameczek
Mapa Friedricha Schroettera wydana w latach 1802 – 1812

Kłodawa, Kłodawka  (niem. Kladau) – rzeka Pobrzeża Gdańskiego, wypływa z jeziora Małego Mierzeszyńskiego na wschodnim skraju Pojezierza Kaszubskiego. W dolnym odcinku rzeka (od Łęgowa) przechodzi w nizinny kanał rzeczny aż do ujścia do Motławy w miejscowości Grabiny-Zameczek.

Wielcy Mistrzowie Malborscy:
18.    Luther von Braunschweig    1331-1335
19.    Dietrich von Altenburg    1335-1341
20.    Ludolf König    1342-1345
21.    Heinrich Dusemer    1345-1351

Heinrich Dusemer von Arfberg
http://encyklopedia.warmia.mazury.pl/index.php/Heinrich_Dusemer_von_Arfberg


Ciekawostki: Księga komturstwa gdańskiego, wyd. K. Ciesielska, I. Janosz-Biskupowa, Warszawa-Poznań-Toruń 1985
Grabiny-Zameczek, 5 maja 1365
Winrych von Kniprode( działał też na rzecz zagospodarowania terenów wokół przekopanego niewiele wcześniej Kanału Raduni)
w. mistrz, nadaje na prawie chełmińskim Piotrowi z Rusocina oraz Albrechtowi i jego nie wymienionym z imienia braciom z Rusocina dobra służebne: Rusocin, Gołąbkowo, Gdynię, Gowino i Sulęczyno oraz pół jeziora Sambricze.

Mapa 1750 r.
Temat Grabiny Zameczek :
http://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=4221

Grabiny-Zameczek, 16 czerwca 1378
Winrych von Kniprode, w. mistrz, poświadcza zeznanie wójta grabińskiego i przysięgłych wałowych z Żuław Steblewskich o wykupieniu się przez Piotra z Rusocina od prac przy groblach.

(Wir bruder Winrich von Kniprode, homeister des Ordens der Bruder sente Marien des Deutschen Huses von Jerusalem, mit den gebitgern, di zcu dem mole by uns woren, haben gehort von dem voithe zcu Grebin und den gesworen uff dem Stobelo
wschen Werder, di das bekanten, das sich her Petir von Russczin und syns bruders kinder vor sich, vor ere rechten erben und nochkomlingein mit denb vorgenanten tichgesworen bericht und abegekouft habe erblich und eweclich fry und ledig zcu sein vor allirley temmunge inlege, heubt zcu machen, broche, wasser und allerley arbeit vor die seben huben und fumf morgen wezen uff dem Stobelawschen Werder in dem bruche czwisschen Grebin und Zcipellow<Cieplewo> geleggen, di in zcugehoren. Zcu bekentnisse des habe wir unser ingesegil an desen briff lassen hengen. Gegeben zcu Grebin am abunde Corporis Christi MCCCLXXVIII [16 IV 1378]. Dese vorgeschrebene hantveste vindet man in trezol, by andern brifen.)

Wg Kroniki Oliwskiej, dzieje klasztoru od założenia w 1186 do roku 1350

czytamy: Również ten sam mistrz [Henryk Dusemer] za zgodą i wolą konwentu [klasztoru oliwskiego] 1347 r. skierował wody Kłodawy przez przekop w poprzek naszej posiadłości Łęgowo do swojego młyna w Grabinach Zameczku, i swoim dokumentem z przywieszoną pieczęcią zagwarantował klasztorowi, że takie prowadzenie wody nie powinno przynieść szkody nikomu w granicach wspomnianej wsi, opisanych w wielkim przywileju wielkiego mistrza.

Mapa 1750 r.
Rozbudowane kanały. Widoczny nowy kanał Raduni Winrych von Kniprode
oraz kanał Kłodawy Henryk Dusemer
Temat Grabiny Zameczek :
http://forum.dawnygdansk.pl/viewtopic.php?t=4221

Henryk Dusemer( Heinrich IV Dusemer von Arfberg) 1345-1351 MISTRZ WIELKI PRUSKI OŚMNASTY

Heinrich IV Dusemer von Arfberg
http://www.domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=468:henryk-dusemer&catid=57

W 1347 roku zakończono prace związane z przeprowadzeniem kanału Kłodawy i uruchomiono młyn zamkowy.

Groble z drewna postawione w Grabiny Zameczek
Denkmal ordenszeitlicher Baukunst:
Die Riedwand bei Herrengrebin. Die Kladau über die Mottlau geleitet. Seitenblick.
Entnommen mit Genehmigung des Deichverbandes:
Bertram – La Baume – Kloeppel, „Das Weichsel-Nogat-Delta.”
http://www.wintersonnenwende.com/scriptorium/deutsch/archiv/4000jahredanzig/4000jdd07.html

Mapa 1811r

W Cieplewie istniał w latach około 1350 – 1450, a może jeszcze później, dwór krzyżacki w pobliżu posesji, dzisiaj, Bogowiczów zarządzany z Malborka. W latach od 1400 roku aż do roku bitwy z Wł. Jagiełło i W. Ks. Litewskim Witoldem tj. 1410 r. gromadzono w kolejnych latach coraz większe zapasy żywności w tym dworze, licząc zapewne na długotrwałą wojnę Zakonu z Polską.

Mapa 1954r
Kłodawa koryto rzeki zbudowanej przez Krzyżaków

Warto przypomnieć, że w tej książce Jana Mukla<Johna Muhla >mówi się jeszcze o czterech zagrodnikach gospodarczych w Cieplewie. Całkowite przetłumaczenie na język polski rozdziału z tej książki dotyczącej Cieplewa dostarczyłoby nam zapewne jeszcze wielu cennych wiadomości.
Z książki Madejskiej dowiadujemy się, że w stary domu Stanke istniała polska klasa niemieckiej szkoły a później w budynku narożnym zamieszkanym przez rodzinę Kochańskich i Irminę Okrągłą – emerytowanych nauczycieli.
Autorka wymienia też nazwiska uczniów polskiej klasy uczęszczających do szkoły niemieckiej w Cieplewie w latach trzydziestych poprzedniego wieku (np. Bukowskiego) i o trudnościach nauczania języka polskiego w okresie po 1933 roku. Pamiętam, że w lipcu 1980 roku przez kilka dni, z powodu intensywnych opadów, Cieplewo jak wyspa otoczona była wodą, jak również rok 1983 gdy na dawnym pasie startowym Luftwaffe stacjonowały wojska pancerne

Spisał i opracował p. Zbigniew Głowacz mieszkaniec Cieplewa

Cieplewo miało ciekawego mieszkańca fotografa Leona Mirau.

Znajduje się tutaj także pomnik ufundowany przez Izydor Gajewczyk 15 V 1949.
Z napisem: „Za kolegów, którzy zginęli w obozie Stutthof

Pomnik ufundował Izydor Gajewczyk 15 V 1949.
Z napisem: „Za kolegów, którzy zginęli w obozie Stutthof”


Pomnik ufundował Izydor Gajewczyk 15 V 1949.
Z napisem: „Za kolegów, którzy zginęli w obozie Stutthof”

Starsze domy Cieplewo

Starsze budynki Cieplewo


Starsze budynki Cieplewo


Starsze budynki i brama Cieplewo


Starsze budynki Cieplewo


Starsze budynki Cieplewo

 

W Germanii wieś znana jest z postaci sławnego aktora Armina Rhode, którego ojciec Kurt (syn Hermanna) urodził się w 1934 roku w Zipplau. Co ciekawe rodzina ta ma kaszubsko – niemieckie korzenie.
Fragment:
http://wolneforumgdansk.pl/viewtopic.php?t=553

ZNANY NIEMIECKI AKTOR ARMIN ROHDE DOTARŁ DO RODOWYCH KORZENI

Niedawno w niemieckiej telewizji publicznej ARD, w porze największej oglądalności, odbyła się premiera filmu dokumentalnego: „Das Geheimnis meiner Familie” („Tajemnica mojej rodziny”) ze sławnym aktorem Arminem Rohde w roli głównej. W filmie, Armin wraz z ojcem Kurtem Rohde, podjęli próbę odtworzenia przeszłości swojej rodziny. W Gdańsku i Skarszewach pomagali im w poszukiwaniach genealogicznych historyk prof. Andrzej Groth i autor tego artykułu.

ZNANY NIEMIECKI AKTOR ARMIN ROHDE DOTARŁ DO RODOWYCH KORZENI

Znany niemiecki aktor Armin Rohde urodził się w Gladbeck (Nadrenia Północna-Westfalia) dziesięć lat po zakończeniu wojny. Jego ojciec Kurt przyszedł na świat w 1934 roku w Zipplau (obecnie Cieplewo), miejscowości należącej w okresie międzywojennym do Wolnego Miasta Gdańska. Dziadka, Hermanna Rohde (1912 – ?), Armin miał okazję zobaczyć tylko na fotografiach. Gdy wybuchła wojna, Hermann został wcielony do Wehrmachtu, gdyż obywatelstwo Wolnego Miasta Gdańska automatycznie zmieniono mu na obywatelstwo niemieckie, nakładające obowiązek służby wojskowej dla
III Rzeszy. W 1945 roku batalion piechoty, w którym służył dziadek Armina, walczył na Mierzei Wiślanej aż do podpisania przez Niemcy bezwarunkowej kapitulacji. Zginął w Rosji, wywieziony tam jako jeniec wojenny. Resztę rodziny wysiedlono do Niemiec, gdzie rozpoczęli trudny rozdział życia, traktowani przez miejscowych jako niepożądani przybysze ze wschodu.

DOCIERAMY DO ÓSMEGO POKOLENIA

Z prośbą o pomoc w odnalezieniu najstarszych śladów przodków Armina Rohde, producent filmu zwrócił się do historyka prof. Andrzeja Grotha i autora tego artykułu. Dzięki uprzejmości dyr. Jolanty Kaczmarek z Muzeum Skarszew gościliśmy w tej placówce pierwszą ekipę niemieckich badaczy.

ZNANY NIEMIECKI AKTOR ARMIN ROHDE DOTARŁ DO RODOWYCH KORZENI

 

Na podstawie posiadanych w zbiorach materiałów udało się ustalić, odległego aż o osiem pokoleń, przodka Armina Rohde. Okazał się nim, posiadający od 1754 roku wielkie obywatelstwo miejskie Skarszew, słodownik Jakob Grantz (1729 – 1769), przybyły do grodu nad Wietcisą z miejscowości Garczyn w pow. kościerskim. Na starych planach miasteczka znaleźliśmy miejsca, gdzie żył i pracował skarszewski słodownik. Dzięki informacjom z przedwojennych opracowań, zaopatrzonych w dawne numery jednostek archiwalnych, można było odszukać dalsze, oryginalne materiały w Archiwum Państwowym w Gdańsku.

Po zebraniu potrzebnych informacji, na krótko przyleciał do Polski Armin Rohde wraz z ojcem. Razem z ekipą filmową, niemieckimi badaczami i prof. Andrzejem Grothem odwiedzili Skarszewy, aby zobaczyć i sfilmować miejsca związane z Jakobem Grantz, który, jak większość obywateli tego miasta w osiemnastym wieku, był wyznania luterańskiego. Zawodowo, jako słodownik, zajmował się przygotowaniem słodu na potrzeby browaru miejskiego i zamkowego oraz dla obywateli Skarszew, mających prawo warzenia piwa. Grantz oprócz domu przy Bramie Gdańskiej posiadał pole, zabudowania gospodarcze i stodołę przy murach miejskich. Pewnego razu tak się nieszczęśliwie złożyło, że wykonując jakieś prace na najwyższej kondygnacji stodoły spadł na klepisko, ponosząc śmierć na miejscu. Jakob Grantz został pochowany na cmentarzu przy obecnej ul. Dworcowej. Niestety, niemieccy goście mogli zobaczyć w tym miejscu jedynie coś w rodzaju parku. W latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku, na polecenie władz miasta, dokonano likwidacji zabytkowego cmentarza ewangelickiego, przekazując najcenniejsze osiemnastowieczne płyty nagrobne jednemu z gdańskich kościołów (!). Tak, jakby w Skarszewach było za dużo zabytków. Jako ciekawostkę warto podać, że ze względu na trudną sytuację życiową wdowy po Jakobie Grantz, gmina luterańska wydała jej zezwolenie na zawarcie ponownego związku małżeńskiego bez zachowania okresu żałoby, czyli już po miesiącu od czasu pogrzebu.

KASZUBSKIE KORZENIE ARMINA ROHDE ?

Zorganizowane w Muzeum Skarszew pożegnalne spotkanie z Arminem i Kurtem Rohde oraz ekipą telewizyjną rozpoczęło się od zabawnego akcentu. Ponieważ Jakob Grantz przybył do Skarszew z Garczyna na Kaszubach, prof. Andrzej Groth rozwinął, zasygnalizowaną już w archiwum gdańskim, hipotezę o kaszubsko-polskich korzeniach rodziny aktora. Temat ten wywołał ogromne rozbawienie zgromadzonych osób, a Armin Rohde powiedział, iż od dawna przeczuwał, że nie jest z pochodzenia prawdziwym Niemcem. Trzeba było jednak przyjechać na Pomorze Gdańskie, aby to przeczucie potwierdzić. Następnie, w sympatycznej atmosferze, opowiedzieliśmy niemieckim gościom o różnych osobliwościach i zabytkach miasteczka. Ogromne zainteresowanie wzbudziła wiadomość o zbudowanym w Skarszewach, w ciągu zaledwie 24 godzin, kościele luterańskim, do którego uczęszczał Jakob Grantz. Na zakończenie przekazaliśmy w darze panom Rohde pięknie wydany album W. Brzoskowskiego i E. Zimmermanna: „Skarszewy, Pogódki i Godziszewo na starej pocztówce i fotografii”. Skarszewski wątek stanowi wprawdzie niewielką część 45. minutowego filmu dokumentalnego, jednakże mogę zapewnić, że miasto pokazane zostało w bardzo atrakcyjny sposób. Na pewno zachęci to wielu mieszkańców Niemiec, mających w Skarszewach swoje korzenie, do odwiedzenia przepięknego grodu nad Wietcisą.

Edward Zimmermann
POLSKA Dziennik Bałtycki
Dziennik Kociewski, 27.07.2008 r.

Ślady jednostki wojskowej Luftwaffe

W Zipplau powstała jedna z większych baz wojskowych w ramach działania potężnego lotniska Praust. W jednym z opracowań nazwaliśmy to strefą nr. I

Więcej na ten temat pod linkiem:


http://praust.blog.pl/category/potezne-lotnisko-praust/

OPIS
1 Pozostałości po zdetonowanych budynkach Luftwaffe, w tym potężnym hangarze lotniczym
2 Strefa kołowania
3 Stary pas startowy
4 AE Radiostacja
5 Pozostałości po budowie Berlinki
6 Strefa starych budynków lotniska Praust

ZIPPLAU LOTNISKO
Widoczne budynki hangar
Pas kołowania
Aeradio stacja

Odnaleziona przez nas radiostacja niemiecka :

http://praust.blog.pl/category/ae-radiostacja-zipplau-aeradio-station-zipplau/


Radiostacja niemiecka w Cieplewie

Polowy skład amunicji Zipplau

Polowy skład amunicji Zipplau
Do dzisiaj pozostał ślad okopów pod amunicję.

Jednostki Luftwaffe Praust w opracowaniu :


http://praust.blog.pl/category/luftwaffe-na-terenie-lotniska-praust-i-zipplau-1944/

Stary pas startowy:


Stary pas startowy Cieplewo
Widok na pola


Stary pas startowy Cieplewo
Widok w stronę Cieplewa

 Ciekawe artykuły:

http://historia.trojmiasto.pl/Pijany-zalotnik-stal-sie-morderca-n63725.html

 Cieplewo
Wieś posiadająca starożytne pochodzenie. Jedna z pierwszych pisanych informacji o wsi, jako krzyżackim ośrodku gospodarczym przynależnym do komturii gdańskiej pochodzi z 1378 roku z dokumentu wydanego przez wielkiego mistrza krzyżackiego. Pojawia się tam pierwsza forma nazwy wsi- Zcipellow. Cieplewskim dworem administrował zarządca dóbr z upoważnienia wielkiego mistrza z Malborka. Wielcy mistrzowie odwiedzali i wizytowali w Cieplewie przy okazji corocznych objazdów terenu komturii gdańskiej i malborskiej. Dwór cieplewski istniał przypuszczalnie do około 1450 roku, a przed bitwą pod Grunwaldem służył jako magazyn żywności i paszy dla wojsk. Był tu też młyn i wielka stadnina koni podległa dworowi w Grabinie, mleczarnia, serownia, spichrz, tuczarnia. W roku 1454 na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka Cieplewo przeszło pod zwierzchnictwo Gdańska w ramach patrymonium wiejskiego Rady Miasta Gdańska i weszło w skład urzędu Wyżyny, który zastąpił dotychczasową władzę krzyżacka. W roku 1792 wieś doczekała się budowy własnej szkoły. W 1933 roku polska Macierz Szkolna złożyła petycję do Senatu Wolnego Miasta Gdańska o powołanie w Cieplewie publicznej szkoły z polskim językiem nauczania dla 49 miejscowych dzieci gdyż dotychczasowa szkoła była niemiecką szkołą ewangelicką, ale nie udało się tego zrealizować. Przed II wojną polskie dzieci w jednej klasie kształciła dojeżdżająca z Pruszcza nauczycielka. Dzieci te działały także w lokalnej organizacji harcerskiej podporządkowanej świetlicy polskiej w Pruszczu. Po reformie administracyjnej z 1913 roku gminę wiejską Cieplewo, podlegającą dotąd obwodowi w Pruszczu, włączono do obwodu w Łęgowie.

http://www.pruszczgdanski.pl/gmina-pruszcz-gdanski/miejscowosci.html

SPALONO STARY NIEMIECKI HANGAR

Tak się dba o historię

W ostatni czwartek otrzymaliśmy informację z Urzędu Miasta,
że trwają prace nad rozbiórką hangaru – miał on być przeniesiony
na teren Aeroklubu. Nie było nam po drodze z tą wizją zagospodarowania
hangaru, ale w obliczu dzisiejszych wydarzeń, można stwierdzić, że
nawet rozwiązanie proponowane przez miasto miało przynajmniej jedną
niebagatelną zaletę – budynek miał przetrwać. Pisząc czwartkowe
oświadczenie, nikt z nas nie spodziewał się, że trzy dni później
nie będzie już o co walczyć. Hangar został poddany wiecznej
„rozbiórce”. Przez podpalaczy.
Informacja o tym, że hangar spłonął spadła na nas jak grom.
Szok i niedowierzanie. A z drugiej strony złość, bo według nas doszło
do tego między innymi przez opieszałość i nieudolność urzędników.
Działać należało tuż po tym, jak hangar opuściła dzierżawiąca go firma
budowlana. Przez prawie rok stał i niszczał. Rozkradali go złomiarze.
Nikt nawet nie zwrócił uwagi, że rosnące obok niego topole,
stanowią zagrożenie dla konstrukcji. Musieliśmy upominać się o ich
podcięcie!
Niestety, jako Fundacja, mieliśmy związane ręce.
Nie mogliśmy pozyskać pieniędzy z funduszy unijnych na jakąkolwiek
renowacje, ponieważ to miasto było właścicielem obiektu.
A właściciel sobie tego nie życzył.

Kto i po co podpalił hangar? Zwykły akt wandalizmu,
czy jednak ma znaczenie fakt, że hangar stał na terenach oznaczonych
jako inwestycyjne?
Strach się nawet domyślać.
Nasuwają się pewne refleksje. Nie od dziś wiadomo, że stare budynki
łatwiej i taniej wyburzyć niż odrestaurować. I nie od dziś wiadomo,
jak samorządy omijają prawo i radzą sobie z zabytkami, które stoją
na intratnych, atrakcyjnych terenach.
Nie remontować, poczekać aż sczeźnie maksymalnie i legalnie wyburzyć
(a później to już supermarket, hipermarket, parking, hotel,
osiedle mieszkaniowe…). Tak giną miejsca, które przetrwały Hitlera
i Stalina, a nie są w stanie przetrwać pogoni za hajsem, chciwością
i zachłannością i ludzka głupotą.

 


Spalono stary hangar


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar

 


Spalono stary hangar


Spalono stary hangar


Spalono stary hangar

 

SPALONO NIEMIECKI ZABYTKOWY HANGAR



2015



SPRZECIWIAMY SIĘ ROZBIÓRCE I DEWASTACJI HISTORYCZNEGO STAREGO PONIEMIECKIEGO HANGARU W PRUSZCZU GDAŃSKIM !!!

SPRZECIWIAMY SIĘ ROZBIORCE I DEWASTACJI HISTORYCZNEGO STAREGO PONIEMIECKIEGO HANGARU W PRUSZCZU GDAŃSKIM !!!
Kochani!
Mija prawie rok od momentu, kiedy z puszczańskiego hangaru wyniosła się firma, która przez lata go dzierżawiła. Przez długie, zimowe miesiące hangar stał i niszczał. W trosce o przyszłość hangaru została powołana do życia Fundacja Praust. Pomysł był prosty – uratować hangar i nadać mu drugie życie, tak aby służył mieszkańcom miasta. Chcieliśmy, aby był to obiekt dostępny dla każdego pruszczanina. Według naszej wizji powinno to być miejsce, w którym promuje się historię Pruszcza, zwłaszcza tą związaną z awiacją. Korzystne przy tym byłoby organizowanie w takim miejscu imprez kulturalnych. Miało być to miejsce, gdzie pamięć i historia spotyka się z szeroko rozumianą kulturą i rozrywką. Miało być… bo najprawdopodobniej nie będzie.
Miasto ma daleko odmienną wizję tego, jakie będą dalsze losy hangaru. Jest to dla nas nie do przyjęcia. Plany są następujące – poddać hangar rozbiórce (!), przenieść go na teren Aeroklubu, odrestaurować tak, aby móc wstawić tam Antki. Jednym słowem miasto chce za 400 tysięcy złotych z kieszeni podatnika (CZYLI NAS WSZYSTKICH!!!) wyremontować (do niezbędnego minimum) hangar i przekazać prywatnemu stowarzyszeniu, jako garaż dla samolotów. Dodam, że garaż ten ma być zamknięty dla odwiedzających. W związku z tym nasuwają się pytania. Czy to jest rozwiązanie społecznie pożyteczne? Czy miasto ma prawo sponsorować Aeroklub w taki sposób? Co my, mieszkańcy Pruszcza, będziemy z tego mieli? Czy plany, jakie ma miasto, to rzeczywiście ratowanie hangaru, czy raczej jego dewastacja…
Dostaliśmy właśnie wiadomość, że trwają prace nad planami rozbiórki. Czasu na jakiekolwiek działanie jest naprawdę mało.
Zdjęcia hangaru: